Презентация, доклад по творчеству Г.Исхакый

бүгенге көннең актуаль проблемалары белән чагыштыра белү күнекмәләре формалаштыру;
- милли үзаң , милли хисләр формалаштыру;
- укучыларда әдәби мирасыбызны, аерым алганда, Г.Исхакый әсәрләрен өйрәнүгә карата кызыксыну уяту.

ныгытылмаган тәртип – кагыйдәләр керә. Алар кешенең аңында яши, тумыштан канга сеңә. Ул дәвамлы ,системалы рәвештә буыннан –буынга күчәргә, камилләшергә, гореф –гадәтләр рәвешендә ныгытылырга һәм аларга карата хөрмәт хисе булырга тиеш. Шул чакта гына ул тормыш рәвешенә әверелә.

Нәрсә соң ул әхлаклылык?

яхшы гадәт. Ләкин мәҗбүри ярәшү, кызны бай кешеләр арасына керү өчен бер мөмкинлек итеп кенә карау - яман. Шулай да, бер чыгыш табыла, “алдым –бирдем”дип яздырып , шаһитләрдән раслатып, хатын һәм ир булырга ризалыкны ныгытып була икән. Яшьләр шушы кануннан файдаланалар.

“ Яңалык искелекне җиңә”.

бик пассив була, аннары ул ачылып китә, баксаң, анда “шәхес икеләнүе” күзәтелә икән. Бер Ибраһим - бик кыю, алдынгы фикерле, ә икенчесе - кыюсыз, куркаграк икән. Галия ярдәме белән беренчесе җиңеп чыга. Бу образда кеше психологиясенең нечкәлекләре ачыла.

“Шәхес икеләнүе “күренеше

да арттыру, җыелмалылык сизелә. Язучы бу образны махсус купшылаткан .Әмма аның бу арттырулары, минемчә, татар кызларына уйланырга, үзгәрергә кушу кебек.Татар кызларына гына түгел, гомумән, татар дөньясына мөрәҗәгать итә кебек ул:” Эчке һәм тышкы матурлыкка омтылырга кирәк”.Чөнки кеше җәмгыятьтән аерым була алмый. Бу- уйландырырлык образ, язучының табышы, дип уйлыйм мин .

Ни өчен татар егетләре башка милләт кызларын яр итәләр соң?

рәхәтлекләре алдында югалып кала. Үз дөньсында шуңа каршы куяр нәрсә тапмый. Татар кызларында ул Аннага хас сыйфатларны эзли, ләкин тапмый. Анна һәм аның тормышы белән чагыштырганда, өй дә , авыл да, туганнары да ямьсез, тупас булып күренә. Нәтиҗә - Шәмси гомере буе “өйләнмәгән өйләнгән” булып яшәячәк, ул теләгән дөнья ерак хыялда гына калачак.

“Ул инде - өйләнмәгән “өйләнгән “”

мәхәббәт темасы күтәрелгән.Татар тормышында бу мәсьәләгә карата аталар һәм балаларның мөнәсәбәтләре.Һаман да шул кечкенәдән ярәшү. Әле баланың кем, нинди буласы билгеле түгел , инде аның “колагын тешләтеп “ куялар, үзләренең балаларына”бәхетле тормыш”ка юллама әзерлиләр. Шуның белән ата –ананың бурычлары тәмамлана да кебек.

“Татар гакылы”һәм “Көтелгән бикәч” хикәяләре

– якта күренгән иң матур кешеләрнең ”матур” сыйфатларын гына ”тагалар”.Шул рәвештә хыялда чиктән тыш камил, чибәр, сылу тагын әллә нинди гүзәл сыйфатларга ия булган әкияти бер зат пәйдә була. Бу ялгышу сюжетны тагын да кискенләштерә, киеренкелекне арттыра.

“Татар гакылы”ндагы Хәдичә ,“Көтелгән бикәч” тәге Вәли мәхдүм образлары охшаш.

йөзле, һәммә сүзне әйткәндә бозаулый торган сыер күзенә охшаган күзле, чиркангыч” егет һәм “зур табак битле, калын куе кашлы, кечкенә күзле, утын кебек зур куллы ,чүмәлә кеби зур тәнле бер хатын” каршылый. Нәтиҗәдә, ышанырга өйрәнгән яшь йөрәк түзми – тибүдән туктый.

“Кискен каршы кую –киң кулланылган чара”

кыз ата –анага бәхиллексез китә. Бу, шулай ук, үзенчәлекле алым: без күнеккән “бәхетле бетем”монда юк. Әсәрнең көче дә шунда. Чөнки безнең халыкта ни генә булмасын, үләсе кеше дә , калганы да бәхилләргә тиеш. Ул -шулай ук, матур гадәтебез. Ни өчен язучы әлеге чараны куллана? Минем уйлавымча, аның кешеләрне тизрәк уятасы, кисәтәсе килә.

“Балаларыгызны бәхетсез итмәгез, байлык аларның бәхете бәясенә тормый”

Гел камиллеккә, белемгә омтылырга тиеш.Тыю, куркытулар белән генә тәрбияләп яхшыга ирешеп булмый. Куркак кеше – чарасыз кеше. Ул яхшы ата –ана да, ир, хатын да, көрәшче дә, шәхес тә була алмый.Үз йөзен югалтмыйча, башка халыкларның тормышы,әдәбияты белән кызыксынырга, яхшы якка үзгәрергә омтылырга тиеш .

“Начардан – гыйбрәт ал, яхшыдан үрнәк ал”,- ди халык мәкале.

халыкны халык итеп тоталар. Бу аның гореф –гадәтләре, яхшы милли традицияләре, бәйрәмнәре, теле һәм татулык. “Начар гаиләнең кешеләр арасында абруе булмаган кебек,үз гореф- гадәтләрен , телен хөрмәт итмәгән ,киләчәк буынның бәхетен кайгыртмаган халыкның да халык арасында абруе булыр микән?”- дигән кисәтү ишетелә кебек.

“Гореф – гадәтләр – милләт нигезе”

дә бик актуаль, дияр идем. Мәсәлән, милли традицияләрне сакламау, катнаш никахлар, акчага табыну, тар күңеллелек, ришвәтчелек һәм башка күңелсез хәлләр бүген дә әз кешеләрне бәхетсез итми торгандыр. Андыйларга Гаяз Исхакый китапларын өстәл китабы ясарга киңәш итәр идем.

“ Г.Исхакый – алдан күрүчән язучы”

торган өчен Кичер безне, кичер, Исхакый! 
Г.Шәмсетдинова