Презентация, доклад по татарской литературе на тему Г. Исхакыйның Кәҗүл читек хикәясендә хис-кичерешләр бирелеше

гимназиясе”

Г. Исхакыйның “Кәҗүл читек” хикәясендә
хис-кичерешләр бирелеше

Бурычлар:
1. Гаиләдә тәрбия мәсьәләсенең куелышын тикшерү;
2. Әхмәдулла холкына бәя бирү;

3. Стиль һәм тел-сурәтләү чараларын күзәтү.

тыйнаклык кебек сыйфатлар формалаштыра; ныклы характер, ихтыяр көче, бурычны аңлау кебек кыйммәтләрне үстерә
К. Д. Ушинский.

2) Корбан гаете – гает сүзе «бәйрәм» дигәнне аңлата.
3) Гарәфә көне – гает алды көне. Бу көнне изге теләкләр теләп, догалар укырга кушыла.
4) Мулла – мөфти.

була, читексез кала.
Елый, тынычлана.
Муллалар кебек киенә.
Чалма, чапан, читек, кәвешләре белән горурлана һәм хурлыкка кала.

– үпкәләү – сөенеч – кызыксыну – мактану – кызгану – борчылу – үпкәләү – тынычлану – масаю – гаҗәпләнү – һавалану – хурлану – күңеле тулу.

сурәтләү чарасы.
Төрләре: эпитет -бизәкләр, индивидуаль эпитетлар.
1) Эпитет- бизәкләр: өр-яңа читек, кәҗүл читек,иске читек, чуар чалма һ.б.
2) Индивидуаль эпитетлар: мәхәббәтсез читек, пәрәмәч тәме чыккан өй, дәүкәди читек һ. Б.

чагыштыру хасил иткән сурәтләү чарасы.

Төрләре: гади, контекстуаль, мифологик метафоралар.
Контекстуаль метафоралар: кәҗүл читек – Әхмәдулланың холкы, көтү –халык, чыбыркы – идарә итү чарасы.

килгән

Аның төрләре: гади, җәенке, кайтма.
1) Гади чагыштырулар: әнисенеке кебек түгел,
читек дошман төсле күренә, кунычы йоп-йомшак, майлы кебек һ.б.
2)Җәенке чагыштыру: төбенә аяк җитми торган суга чумган кебек булдым.

икенче телгә кергәен сүзләр ( мулла, мәхдүм, гает, чапан, намаз һ.б.)

Диалектизмнар – аерым төбәкләрдә генә яши торган, уртак милли телгә үтеп кермәгән сүз яки фразеологизмнар. Диалектизмнар: айбагар – Чистай сөйләшендә кулланыла, көнбагыш; самовар – ачылган, чистартылган; тәпи – балалар аягы; бешердәп төшкән – җыерылган.
Архаизмнар – искергән сүзләр: углым -улым

4;
Архаизм -1.

холкының әле уңай һәм тискәре яклары бар, ул хис-кичерешләр дөнясында яши;
2) Дини гаиләдә тәрбияләнүче малай, мөселман гореф-гадәтләре белән кечкенәдән танышып үсә, өлкәннәрне үзенә үрнәк итеп куя, аның холкы формалашып җитмәгән, әмма анна киләчәктә белемле һәм күркәм холыклы дин әһеле чыгасына өмет бар;
3) Әхмәдулланың хис-кичерешләре гел алмашынып тора
4) Тел-сурәтләү чаралары һәм хикәянең стиле матур әдәбиятта үзгә урын алып тора.

нәшр., 1991.
Яхин. А. Г. Әдәбият. 9 нчы сыйныф өчен дәреслек.- Казан: Мәгариф, 2007.
Яхин А. Г. 9 нчы сыйныф өчен методик кулланма.
Татар теленең аңлатмалы сүзлеге: 3 т. Т.
Ислам. Белешмә-сүзлек. – Казан: Татар. кит. нәшр., 1993.
Әдәбият белеме: Терминнар һәм төшенчәләр сүзлеге. – Казан: Мәгариф, 2007.
Татар исемнәре сүзлеге. Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1981.
Интернет ресурслар.