Презентация, доклад на тему Гемината

лингвитстикалық екі еселенген дауыссыз.
Геминация (лат. gemino — «еселеймін») — дауыссыз дыбыстың ұзақ айтылуы. Геминация түрлі себеппен пайда болады және түрлі функция атқарады. Риторикада геминация — бір сөздің жүйелі түрде немесе сөйлемнің бір бөлігінің стилистикалық мақсатта қайталануы.

бұрыннан болып, қосарсыз
варианттары
ықшамдалу жолымен жасалған дегенді айтады.
Мысалы: Н. К. Дмитриев арттық, артдук, қаттық
сөзін катдук сөздерінен пайда болған дейді.
Дегенмен, қосарлы дауыссыздардың кейіннен пайда
болғанын дәлелдеушілер көп. Айғабылов та
соңғы пікірлерге
қосыла отырып, қыстырма дыбыстың
пайда болуына өте жақын, тіпті себептері
бір құбылыс деп қарайды.

дауыссыз
дыбыстар көбірек кездеседі. Мысалы, ғарры,
әлле (кәрі, әлде) т.б. Мұның өзі қазақ
тілінде қосарлы дауыссыз дыбыстардың қатар
келе бермеуі жағынан туыс тілдер ішінде ерекше
орны бар. Әсіресе бұл жағдай
орыс тілінен енген коммунист,
грамматика сияқты сөздерде
бір м –ның түсіріліп айтылуы (жазылуда сақталады)
осы ерекшелікті анықтай түседі.

басқа
тілден енген
сөзде кездесетін қосарлы дауыссыз
дыбыстардың жазылуда
сақталғанымен,
айтылуы айтылу кезінде бір
дыбыстың түсіріліп
айтылатын кезі жиі кездеседі.

дыбыстар бар.
Мысалы: мә саған деген тіркес
айтыла келе мәссаған деген одағайға
айналуындағы, бір с –ның қосылып
айтылуы осыны көрсетеді. Сондай –ақ
ой –пірім –ай сөзінің таңқалу, шошу,
кею мағынасына ауысып, ойпырмай, одан барып
ойппырмай болып қосарлы
дыбыспен айтылуы да назар аударарлық құбылыс.
Тіліміздегі әпперекелде, әттегене –ай
одағайларын
да осы жолмен түсіндіруге болады.

түрлі. Ұйғыр тілінің
зерттеушісі бұл
құбылыстың себебін екпіннің басқы буынға
түсуіне байланысты
деп қарайды. Ғалымның айтып отырғаны
жоғарыда келтірілген
қазақ тіліндегі әпперекелде, әттегене –ай
деген
сөздердің айтылу сазына да келеді.

арттыру үшін қосалқы құрал ретінде
қалыптасқан айтылыс
формаларының бір түрі, қосарланған
дауыссыздар сапалық жағынан күшті
және тұрақты болып келетіндігін айтады.

көңіл –күйіне байланысты қалыптасқан
морфонологиялық құбылыс.

жақын.
Қазақ тілінде тот, от сөздеріне –ық жұрнағы
жалғанып,
тотық (темір тотықты дегенде), отық
етістіктері жалғанатыны
белгілі. Осы сөздердің тілімізде тоттығу,
оттығу
болып айтылуы да жиі кездеседі.

созылыңқы айтылуы.
Бірақ қазақ тілінде қатар келген
екі дауыссыз дыбыстың
біреуі диссимиляцияланып
кететін жағдайы да бар.
Мысалы: күллі –күлді,
алла –алда,
молла –молда,
ыссы –ыстық

диссимиляциялық
құбылыстың әсерін көрсетеді.