Презентация, доклад на тему Урок развития речи Бишек жырлары

югары категорияле татар теле hәм әдәбияты укытучысы

авыз иҗатының бер төре буларак бишек жырлары белән таныштырырга, аларнын белем һәм тәрбия бирүдә аеруча зур әһәмияткә ия булуын ачыкларга, үзенчәлекләренә игътибар итәргә; ана беләң бала арасындагы мөнәсәбәткә тукталырга;
әниләргә ихтирам, мәхәббәт хисе тәрбияләү.
Эпиграф: …халык зур ул, көчле ул, дәртле ул, моңлы ул, әдип ул, шагыйрь ул.
Г.Тукай

нә
у: бү җү лү нү
Тизәйткеч;
Үгезегез үгезегезнеке мөгезе үгезегезнеке,

шушы иҗекләр белән сүзләр төзү

ау – әү

бау – бәү
тау - дәү

әйтем, табышмак, санамыш, сынамыш, бәет, халык җырлары.)
Халык иҗат иткән җырларның нинди төрләрен беләсез?
-лирик
-көнкүреш, гореф-гадәт
- хезмәт турында

иҗатының
бер төре. Бу әсәрләр моннан берничә гасыр
элек барлыкка килгән. Аларның иҗатчысы-
татар милләтенең сәләтле кешеләре. Билгеле,
гасырлар узу белән аларның эчтәлеге
камилләшә барган.

итеп җыр
сузганнар,
тирбәтеп, баланы
йоклатканнар.

Думави (Нәҗип Тахтамышев)
Г. Тукай
М. Җәлил

җитәр бу.
Йокла, улым, йом күзең,
Йом, йом күзең, йолдызым,
Кичтән йокың кала да,
Елап үтә көндезең.
Г.Тукай

минем.
Синең гомерең җыр булып
Яңгырар бәхет илендә,
Йолдыз булып янарсың
Син туган ил күгендә.
М. Җәлил

Рәхмәт укыр әнкәсе.
Гомере булса, зуррак үссә
Сабак укыр бәбкәсе.
Сабагын матур белсә,
Бик яратыр әткәсе.
әткәсенең, әнкәсенең
Бер генә шул бәбкәсе.
Бу бәләкәй бәбкәбезне
Күрсә, яратыр әбкәсе.
Бәбкәбезне күрергә килми
Ничек түзә әбкәсе?
Килсә килсен бүләк белән,
Буш килмәсен әбкәсе!

-Бишек жырларында ана баланың бәхетле, гыйлемле кеше булып үсүен тели.
- Ничек итеп һәм нинди матур сүзләр куллана ана баласына бишек җыры җырлаганда?
Ана ул җырларны бөтен күңелен биреп, баласын назлап, яратып, иркәләп җырлый. Бу вакытта аның теле белән берсеннән - берсе матур сүзләр әйтелә: « йолдызым», «кадерлем», «йөрәк бәгърем», «куанычым», «шатлыгым», «таң йолдызым», «атлык җырым», «бәбкәем»

тирбәтеп йоклату, өчен хезмәт итәләр.
Бишек җыры белем һәм тәрбия бирү көченә ия.
Алар сабыйны тыныч холыклы булып үсүенә ярдәм итә.
Бала әнисенең җырын тыңлап, аңа кушылып җырласа, үсә төшкәч, җыр сүзләрен кабатларга тиеш.
Бишек җырлары аша сабый беренче мәртәбә матурлык, ананың йөрәк җылысы,, ата-ана мәхәббәте , үз халкының рухы, яңгырашлы теле белән, туган йорт, туган туфрак төшенчәләре белән очраша.
Артык вәгазь укымыйча гына, баланы ничек яшәргә, кешеләргә карата ихтирамлы, мәрхәмәтле булырга, ата- ананы, туганнарны хөрмәт итәргә өйрәтәләр.

-якны танып
белергә, фикерләү сәләтен, сөйләмен
үстерергә өйрәнә.

Бала үсә, инде ул бишектән төшә. Бишек җырларыннан соң такмак һәм такмазалар ишетә башлый

күрсәң, «абый», «апа» дип әйт,
Имәндәй нык бул,
Чыршыдай биек бул.
Каендай ак бул,
Чишмәдәй саф бул.

Ата- аналы бул,
Алтын канатлы бул,
Бай дәүләтле бул.

Кечене күрсәң, «сеңелем», «энем» дип әйт.
Кечене кече ит,
олыны олы ит.
Тәмле,татлы телле бул,
Ата-анаңа игътибарлы бул.

…Без дә йоклыйк,
Бәү- бәү итик,
Улым, улкаем.
Песиең дә арыды әнә,
Боегып калды.
Башын салып тәпиенә ,
Йокыга талды.
Аюыңа борынын төртеп
Йоклый аткаең.
Без дә йоклыйк,
Бәү –бәү итик,
Улым.улкаем.
Зәңгәр болытлар артыннан
Ай карый көлеп.
Малайларым нишли анда,
Йоклыймы диеп.
Әкрен басып йокы бабай
Йөри өй саен.
әйдә, йоклыйк,
Бәү -бәү итик,
Улым, улкаем.

үрелә.
Җылы бишек, җырлы бишек
Эленә өй түренә.
Җырлый бишек, елый бишек,
Жырлый- елый моңлана.
Әллә бишек, әллә инде
Бишектә яткан бала?
Бишеге дә үрелгән шул
Сөндә үскән таллардан.
Җырчы таллар, елак таллар,
Моңнар тама алардан.
Ул талларга ал таңнарда
Сандугачлар кунгандыр.
Кунып кына калмагандыр,
Оя корган булгандыр.
Сеңгәндер ул талбишиеккә
әнкәмнең моңнары да.
Шулайдыр шул, талбишекнең
Юк шуңа тынганы да.
И тибрәлә өй түрендә
Талбишек талгын гына …
Үрсәгез талбишек, алыгыз
Безнең якның талын гына.
Ничек җырламасын бишек,
Сөн талларыннан үр дә.
Талбишектә үстем мин дә,
Сизелмимени бер дә?!

төре, күп гасырлар элек барлыкка килгән. Ананың балага булган хисләре, мәхәббәте күрсәтелә.

Туган телебезне бишектә вакытта ук өйрәнә башларга, шул җырлар аша әниләрне ихтирам итәргә, алар биргән киңәшләрне тыңларга.