Презентация, доклад на тему Тақырыбы: ӘДЕБИ ТІЛ НОРМАСЫНЫҢ ӨЗІНДІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Фразеологиялық тіркестер, еркін тіркестер

стилдің түрлері туралы білім бере отырып, жаттығу жұмыстары арқылы білімдерін шыңдау. Фразеологилық тіркестер және еркін тіркестер жайында нақты мәлімет беру. Дамытушылық: студенттердің сөздік қорларын, логикалық ой-өрістерін дамыту, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру;  Тәрбиелік: тапсырмалар орындау арқылы білімділікке, ізденімпаздылыққа, тапқырлыққа, алғырлыққа тәрбиелеу. 

әдісі. 
Оқыту құралдары: компьютер, интерактивті тақта, тақырыпқа байланысты суреттер, "Ти" кестесі, "Бір сөзбен айтқанда" ойыны, "Қызықты сұрақтар" ойыны.
Оқыту технологиясы: Дамыта оқыту технологиясы.  Пәнаралық байланыс: Қазақ әдебиеті

орфоэпиялық нормалары".
1. Кітаби тіл деген қандай тіл?
2. Кітаби тіл қандай түрде болады? Монологтың мағыналық түрлері
3. Ауызша тілдің анықтамасы.
4. Жазбаша тіл деген қандай тіл?
5. Ауызша және жазбаша тілдің қызметі
6. Орфография қай тілден енген сөз және оның мағынасы нені білдіреді?

және орфоэпиялық нормалар сақталып отырады?
9. Тілде жазу неше принципке сүйеніп жазылады?
10. Морфологиялық принципте сөздер қалай жазылады?
11. Дәстүрлі және фонетикалық принциптер қалай орындалады?
12.Орфографиялық және орфоэпиялық нормаларға байланысты жазылған мысалдар.

сөйлеген дана тілім, Қастерлейді ұл - қызың мәңгі сені Балалығым, бақытым, қазақ тілім - дей келе сабағымызды бастаймыз.

тілімен қарым-қатынасын зерттейтін тіл білімінің саласы. Тіл мәдениетінің тіл білімінің басқа салаларынан айырмашылығы – оның күнделікті өмірде тілді қолдану, жазу, сөйлеу мәдениетімен тығыз байланыста болатындығында. Тіл мәдениеті дегеніміз – коммуникативтік қарым-қатынас кезінде тілдік тәсілдерді дұрыс ұйымдастырып, белгілі бір тәртіппен жүйелі қолдану.

амал-тәсілдерді дұрыс пайдаланудың көпшілік таныған, тіл тәжірибесінде сыннан өткен қағидалары. "Тіл мәдениеті" әдеби тіл нормасы туралы білім саласы ретінде пайда болған. Тілдік норма - әдеби тіл туралы ұғымның ең негізгі элементі.

оның өңделіп жетілуі және халық арасында тарап, жалпыға танылуы ұлттық әдебиеттің дамуымен байланысты , болды. Қазақта тұңғыш жазба әдеби тіл үлгісін жасағандар — Абай мен Ыбырай. Олар жалпы халықтық тіл қорының тек түсінікті формаларын ғана шығармаларында қолданған. Фольклорлық бай мұраны шебер пайдалана білген. Сөйтіп, Абай мен Ыбырай шығармалары жалпы халықтық тіл қорының бай қазынасының ең тамаша қасиеттерін бойына сіңірген. Сондықтан да, ол шығармалар көркем сөздің ерекше үлгісі ретінде мәңгі жасамақ.

дегеніміз - жазба әдебиет арқылы жүйелі қалыпқа түскен, стильдік тармақтары бар, қоғамдық қызметі әр алуан тіл" деген анықтама береді де, тілдің әдеби болуы үшін төмендегі белгілердің болуын міндетті деп санайды:

арқылы ғана қалыптасады;
2) Әдеби тіл нормаланған тіл болуы керек;
3) Әдеби тілдің стильдік тармақтары болуы керек /"тілдің стильдік жүйелерінің саралануы - тілдің әдебилігінің басты белгісінің бірі"/;
4)  "Әдеби тіл - қоғамдық қызметі ерекше тіл". "Жазба әдебиет арқылы әдеби тілдің икемділігі, ортақтық қасиеті артып, құрылысы жүйелі қалыпқа түседі", "тілге орамды, жүрекке жылы тиетін" элементтері ұштала түседі.

қоғамдық құбылысқа жатады. Ол қоғамның ресми мемлекет тілі болатындықтан, оның қызметі де барынша кең болады. Сол орайда түрлі стильдер пайда болады. Мысалы, ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында хандар жарлығының, іс жүргізу стилі, діни әдеби стилі, өлең-жырлар стилі болады. Бірен-саран газет шыққанымен, ол кезде публицистикалық стиль қалыптаспаған болатын.

салаларында жұмсалатын әдеби тіліміз түрлі-түрлі стильдік өң алып, дамып келеді. Қазір оның мынадай стильдік тармақтары бар: 1. Ғылыми стиль; 2. Ресми іс-қағаздар - кеңсе тілінің стилі; 3.Публицистикалық стиль (газет-журнал тілінің стилі);
4. Көркем әдебиет тілінің стилі.
5. Ауызекі сөйлеу стилі.

сөйлеу стилі

Ғылыми стиль

Ресми іс-қағаздар стилі

Публицис-
тикалық стиль

Көркем әдебиет стилі

оқулықтарда қолданылады.
Ресми іс-қағаздар стилі - іс-қағаздарда, нұсқау хаттар мен кеңсе құжаттарында қолданылады.
Публицистикалық стиль - газет-журналда, жиналыстар мен митингілердегі сөздерде қолданылады.
Көркем әдебиет стилі - көркем әдеби шығармаларда қолданылады.
Ауызекі сөйлеу стилі – адамдармен еркін әңгіме кезінде қолданылады.

сөздің өзара әрі тұлғалық жағынан, әрі мағыналық жағынан байланысуын сөз тіркесі деп атайды.
Сөйлем ішіндегі сөздер бір-бірімен түрліше байланысып отырады. Соған қарай сөз тіркесінің түрлері де көп. Мысалы: Жаздың көркі енеді жыл құсымен, Жайрандасып жас күлер құрбысымен (Абай) деген сөйлемде мынандай сөз тіркестері бар: жаздың көркі, жыл құсымен енеді, жайраңдасып күлер, құрбысымен жайраңдасып. 

сөз тіркесі, екіншісі — еркін сөз тіркесі.
Екі немесе одан да көп сөздің тіркесуі арқылы жасалатын, құрамындағы сөздердің орнын ауыстыруға келмейтін, бәрі тұтасып бір мағынаға ие болатын, бір сөйлем мүшесінің қызметін атқаратын тіркестер – тұрақты тіркестер – фразеологизм деп аталады. Мысалы, Екі иығына екі кісі мінгендей деген тұрақты сөз тіркесі денелі, тұлғалы, иықты деген бір ғана мағынаны білдірсе, Аяғы аяғына жұқпады деген 
тұрақты тіркесі шапшаң, тез жүрді деген ұғымда қолданылып тұр.

сөздердің тіркесі. Еркін сөз тіркесінің етістікті сөз тіркесі және есімді сөз тіркесі деп бөлінетін түрлерінің екеуі де Абай шығармаларында жиі кездесіп отырады (жастықтың оты, жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан т. б.).

сөз тіркесі болып екі түрге бөлінеді.
Құрамы екі сөзден тұратын сөз тіркесін жай сөз тіркесі деп атайды. Мысалы: ақылды жігіт, кең дала, мазмұнды әңгіме т. б.
Құрамы үш не одан көп сөзден тұратын сөз тіркесін күрделі сөз тіркесі деп атайды. Мысалы: он шақты кітап, тақтаға жақындай түсу. Алматы қаласында тұру, ойда жоқта кез болу т. б.

еденица болып қолданылуы дәстүрге айналған тұрақты сөз тіркестерін тіл білімінде фразеологизмдер деп атайды.