Слайд 1Он экинчи сентябрде.
Дарсны темасы: «Созукъ авазлар ва гьарплар.Созукъ авазланы бёлюклери».
Слайд 2Чечеген ёмакъланы уьстюнде ишлев.
Чечилген сёзлерде нече созукъ, нече тутукъ авазлар барны
язмакъ.
Тутсанг къолунга сыя, якъсанг уьйню толдура.
Авазы бар, авзу ёкъ, тек юрюй, аягъы ёкъ.
Къарасанг къача.
Аякълары кёрде, къаркъарасы оьрде.
Слайд 3Лампочка – 5 тутукъ, 3 созукъ
Сагьат – 3 тутукъ, 2
созукъ
Къулакъ – 3 тутукъ, 2 созукъ
Терек – 3 тутукъ, 2 созукъ
Слайд 4Созукъ гьарплар : а, о, у, ы, и, э,уь, оь, я,
е,ю, ё.
Созукъ авазлар: а,о,у,ы,и,э,уь, оь.
Слайд 5 Я, Е,Ё, Ю гьарплар сёзню башында, созукъ авазлардан сонг ва
ъ, ь дан сонг гелсе эки аваз бере, къалгъан гезиклер бир аваз бере.
Масала: яякъ – йайакъ, гёзьяш – гоьзйаш, гечорта – гэчорта.
Слайд 6Созукъ авазлар шулай бёлюклеге бёлюне:
А) Этилеген ерине гёре:
Инче- и, э, оь,
уь
Къалын- а, о, у, ы
Б) Эринлени ортакъчылыгъына гёре:
Эринли – у, о, уь, оь
Эринсиз- а, ы, и, э
В) Тилни не ери танглавгъа гётерилегенине гёре:
Генг- а
Тар – ы, и, у, уь
Орта –о, оь, э
Слайд 7Айырыв диктант.
Слайдда берилген сёзлени уьч тапгъыр этмек:
1 тапгъыр – эринли созукълар
булангъы сёзлер
2 тапгъыр – эринсиз созукълар булангъы сёзлер
3 тапгъыр – экиси де бар сёзлер
Авзачыкъ, оькюрюв, яшав, балбу, татавул, бюртюк, йылавуч, сыйыр, гертилик, уьчев, гьаманлыкъ, иржайыв,ташкёмюр,дандерек,къонгур,токълу.
Слайд 8Англатыв диктант.
Тюпде берилген текстдебир – бир сёзлерде салынмай къалгъан гьарплар бар.
Шо гьарпланы салып, уьстюнде шо гьарп къайсы авазны гёрсетегенин язмакъ.
Йырчы Къазакъ - оьз…ню йырларында, шиъруларында гьакъыллыкъдан таймайгъан, гертиликни къатты кюйд… терен ойгъа къуршайгъан, яш…вну ачч…сын да, татли татывун да г…рген булан тамамланып къалмайгъан, къурч ва не къыйынлыкъл…гъа тарып къалса да къайпанмас, эр намусун, инсан оьзденл…гин ер этмес хасият яратагъан, гертиден де, къудратлы кюйде адилликни якълайгъан ша…р.
«Д…ньяда гьеч гьёкюнч…м къалмады, йыламагъыз энни магъа оьлген сонг» деп яза оьзюню шиъруларыны биринде белгили къумукъ шаир Йырчы Къазакъ.