Презентация, доклад на тему Прэзентацыя Традыцыйнае жыллё беларусаў

Начына Наталля Анатольеўна

2017

пазнавальную актыўнасць.
Фарміраваць уменне працаваць у малым калектыве (групе).
Працягваць фармаваць паняцце аб адзінстве жылля і гаспадарчых пабудоў на адным падворку.
Выхоўваць любоў да Радзімы і народнай культуры.

культуры народа.
Звычайна дом будаваў сам гаспадар, якому дапамагалі сваякі і суседзі. Адначасова і дойлід, і ўладальнік ён кіраваўся сваім густам і магчымасцямі, але найперш рабіў збудаванне зручным, трывалым.
Старыя будынкі сведчаць, што беларусы былі выдатнымі майстрамі драўлянай архітэктуры. Цягам стагоддзяў лес з’яўляўся адзіным будаўнічым матэрыялам ў вёсцы. Драўляныя дамы пераважалі ў мястэчках і гарадах.

пабудовы зрубавай канструкцыі. Спачатку будавалі курныя хаты.

мела комін, а аднакамерная планіроўка змянілася двухкамернай (хата + сенцы) і трохкамернай ( хата + сенцы + хата; хата + сенцы + гаспадарчыя пабудовы).

вялікія, звычайна дубовыя, укапаныя ў зямлю калоды, на якія кладуцца падрубы драўлянага збудавання.
Зруб – канструкцыя з бярвенняў, аснова драўлянага збудавання ў выглядзе пакладзеных адно на адно і змацаваных па краях бярвенняў. Зруб рабіўся звычайна з хвоі, радзей з елкі, на Брэстчыне таксама ўжывалася асіна і вольха.

Традыцыйнай адзінай тэхнікай драўлянага будаўніцтва была зрубавая, аснова якой – чатырохкутны зруб.

(канцы бярвён выступаюць за вонкавыя плоскасці сцен) і без астатку (канцы бярвён абрэзваюцца на ўзроўні плоскасці сцен). Вуглы з астаткам вядомы па ўсёй Беларусі, мае некалькі варыянтаў: " у чашку", " у просты замок", "у каню". Астатак забяспечваў большую ўстойлівасць зруба, захоўваў ад прамярзання.  Вуглы без астатку ("гладкі", "чысты", "нямецкі") дазваляе рацыянальна выкарыстоўваць усю даўжыню бярвён. З канца 19 ст. шырока бытаваў у Зах. Беларусі, у наш час распаўсюджаны па ўсёй рэспубліцы.

Спосабы рубкі вуглоў: 1-7 - з астаткам (6-7 - "у каню"); 8-9 - без астатку.

варыянт прызбы, калі зруб хаты на ўзроўні двух першых вянкоў прысыпаўся зямлёю, часам маглі прысыпаць каменьнем зь зямлёю. Аднак часьцей прызба мела наступны выгляд: на адлегласьці 35-40 см ад зруба ў зямлю ўбіваліся калкі і перапляталіся лазою ці бярозавымі пруткамі, або ўкопваліся пруткі, у якія закладваліся жэрдкі, тонкае бярвеньне ці дошкі. Прамежак між агароджай і сьцяною засыпаўся зямлёю або кастрыцаю.




прызба – ад. рус. «при избе»

ў цёплай
хаце звычайна
ў выглядзе зрубнага
трысцена,
які далучаўся
да хаты.

застрэшак, што навісае над тарцовай сцяной.
Перад парогам клалі вялікі камень, радзей – стары жоран ці калоду. Пазней будваць ганкі – лёгкія, звычайна крытыя прыбудовы з прыступкамі перад уваходнымі дзвярамі.
З парогам і ганкам звязаны шэраг прыкметаў: нельга вітацца цераз ганак – будуць сваркі. Нашы продкі верылі, што пад парогам жывуць душы памерлых родзічаў ( калі чалавек пры ўваходзе праз нізкія дзверы прыгінаў галаву, ён як бы вітаў іх).
У канцы 19ст. На Беларусі сустракаўся і складаны тып ганка ў выглядзе падмосціка з двума апорнымі слупкамі, з аднасхільнай стрэшкай. Пазней яго пачалі будаваць з дзвюх прыступак ( верхняя з іх была шырэйшая)

што выкарыстоўваліся як летнія кухні ці кладоўкі. Яны з’явіліся 19ст у заможных сялянаў і атрымалі значнае пашырэнне ў паслякастрычніцкі час. Многія веранды зашклёныя, аздоблены разьбой, вітражамі.

гародніны,садавіны, малочных прадуктаў.
Склеп(пограб) – заглыбленае у зямлю памяшканне тыпу зямлянкі для захавання гародніны, бульбы, напіткаў і інш. Рабіўся пад сенцамі, меў мураваныя ці драўляныя сцены.
Клець(камора, кладоўка) была і у комплексе з жыллём,і асобнай пабудовай насупраць хаты. У ёй – засекі для збожжа, бочкі, карабы з крупамі, мукой,кубельцы з салам, бачонкі з квасам, падвешваліся каўбасы.
Свіран(імбар) – блізкая да клеці пабудова. Вылучалісь памерамі.

у снапах.

Адрына(пуня)- для
захавання сена.


Лазня.Будавалася на краю сядзібы. Апрача асноўнай функцыі, у ёй сушылі і вычэсвалі лён, распарвалі дрэва для дуг і абадоў.

аб чым даведаліся сёння на занятках?
Чым адрозніваюцца курная хата і белая?
Што ўяўляў сабой сялянскі падворак?

ільну ці саламяных стужак пабудаваць макет хаты. (калектыўная работа ці работа ў групах)
(або) З каляровага картону і паперы зканструляваць забудову сялянскай хаты. (індывідуальная работа)
Прэзентацыя работ.