Презентация, доклад Зәйнулла ишан Рәсүлев

ИСЕМЕҢ
(З.Рәсүлевтың тыуыуына – 184 йыл)

«Уау диуана әйткән. Килен,-тигән ул,- ҡорһағыңды һаҡла, унда ишан булырҙай бала ята».
(Бер риүәйәттән)

Учалы – 2017

1833 йылдың 25 мартында изге Ҡорбан
ғәйете ваҡытында Ырымбур губернаһы
Троицк өйәҙе (хәҙерге Учалы районы)
Шәрип ауылында мулла ғаиләһендә
тыуған.
1845 йылда Муйнаҡ ауылында Дамелла Мөхәмәт
Бохариға уҡырға бара. Бохари вафат булғас,
1848 йылда имам-мөҙәрисе Яҡуп Зәйнәғәбетдин
улы Зәйникәев һәләтле Зәйнулланы үҙе менән
Ахун ауылына алып китә, унда ул дин ғилемен
арттыра.

Шәрип ауылы

Ахун мәсете

Зәйнулла, ниһайәт, 1858
йылда имтихан тотоп, имам һәм
мәҙрәсәнең мөҙәрисе сифатында Типтәр-
Учалы волосының Аҡҡужа ауылына
китә.

"Рәсүлиә" мәҙрәсәһе

Аҡҡужа ауылындағы элекке мәсет

1859 йылда Аҡҡужа ауылынан Гөлбәғиҙә исемле ҡыҙға
өйләнә. Бәләҡәй генә Аҡҡужа ауылы мәсете килгән бөтөн
кешене һыйҙыра алмағанлыҡтан, Зәйнулла имам вәғәздәрен
урамға, тау башына сығып әйтергә мәжбүр була

исем бирә. Илгә ҡайтыу
менән, Нәҡешбәндиә тәғлимәтен
таратыу эшенә тотона.
Иҫкелек яҡлы шәхестәр һәм
муллаларҙың доносы буйынса 1872 йылда ҡулға алынып, 8 ай
буйы Златоуст төрмәһендә ултырып сыға.
1873-1876 йылдарҙа Никольск ҡалаһында, һуңынан
Кострамала биш йыл полиция күҙәтеү аҫтында йәшәй.

Мәккә. XIX быуат

менән Аҡҡужаға ҡайтып китә, тағы
элекке эшенә тотона. 1882 йылда ул, Муса
хажи менән бергәләп, икенсе тапҡыр хажға
сәфәр ҡыла. 1884 йылдан
Зәйнулла ишан тормошоноң
өр-яңы,Троицк осоро башлана.
Ишан Амур тигән биҫтәлә
хеҙмәт итә башлай. «Амур» һүҙҙен
ғәрәпсәрәк «Мамуриә» тип үҙгәртелә. Троицкиҙың үҙендә
ҡаҙаҡ байы Алтынсарин биргән аҡсаға мәсеттең мәҙрәсәһен
һалдыра.

ТОРМОШ ЮЛЫ

"Рәсүлиә" мәҙрәсәһе

уҡырға ебәреп,
1887 йылдан йәдитсә уҡытыузы ойоштора.
Мәҙрәсәлә мосолман дине тарихы, ислам
ҡанундарынан тыш, Рәсәй дәүләте тарихын да үтәләр, татар,
урыҫ, ғәрәп телдәрен, иҫәп-хисап, тәбиғәт фәндерен, хоҡуҡты,
матур яҙыуҙы өйрәнәләр, рәсем төшөрөү, һуңынан музыка
буйынса белем алыуҙы индерәләр. Бихисап шәкерттәр уның
мөрите булып китә; ул Рәсәйҙең иң күренекле мосолман дине
әһелдәренең береһенә әүрелә.

Намаҙ ваҡыты

ТОРМОШ ЮЛЫ

менән ағас йорт урынына таштан
ике ҡатлы яңы уҡыу йорто һалына.
Шәкерттәрҙең ҡайһы береһе йыр-моң
менән мауыға, һәүәҫкәрҙәр тамашалар ҡуя,
ҡалала үткәрелгән «Шәреҡ кисәләре»ндә
ҡатнаша, ә йәйен улар халык йолаларын,
ауыҙ-тел ижадын йыйып йөрөй.
Мосолмандарҙың рухи үҙәк идаралығы рәйесе мөфтөй
Т.Тәжетдиновтың указы буйынса 2008 йылдың 13 ноябрендә
Троицк ҡалаһының мәсетенә Зәйнулла ишан Рәсүлев исеме
бирелә.

ТОРМОШ ЮЛЫ

"Рәсүлиә" мәҙрәсәһе

өлкәһенең Троицк ҡалаһының мосолман
зыяратында ерләнгән. Ырымбурҙар уны
«үҙ халҡының рухи короле» тип атай.
1919 йылда «Рәсүлиә» мәсете ябыла
һәм татар-башҡорт педагогия техникумы
итеп асыла

Ишан үҙенең һуңғы һулышына тиклем
башҡорт, ҡаҙаҡ һәм татар милләттәренең
киләсәге, иманлы булып ҡалыуы тураһында хәстәрләгән.















.

Ишан ерләнгән зыярат

Ябай йәшел рәшәткәне, яңыса ажур
купола өҫтөнә ярты ай ҡуйып эшләнә,
ҡәберенә ете мрамор таш һалына.

2003 йылда тыуған ауылы Шәриптә, З. Рәсүлевтың тыуыуына 175 йыллығына арнап һәйкәл ҡуйыла.

МӘҢГЕЛЕК ӘХИРӘТКӘ «Минең нимә эшләгәнемде иҫкә аласаҡһығыҙ, мин үҙ эшемде Аллаға тапшырам…» (Ҡөрьән Кәрим, Ғафир сүрәһе, 44-се аят)

урта мәктәбенә Зәйнулла Рәсүлев исеме бирелә.

2010 йылдың 18 сентябрендә Татарстан Республикаһының Царицыно ҡасабаһында, яңы мәсеткә нигеҙ ташы һалына. Уға «Зайнулла» исеме бирелә.

2009 йылда Учалы ҡалаһында Зайнулла Рәсүлев исемендәге мәсет асыла.

ВАРИҪТАРЫ

2008 йылда Өфө ҡалаһының Благоева урамын (иң тәүҙә Случев тыҡрығы тип йөрөтөлә) Рәсүлев исеменә үҙгәртелә.

Ҡазандағы "Мөхәммәдиә" мәҙрәсәһе

Ҡазандағы «Мөхәммәдиә» мәҙрәсәһендә ҙур бина торғоҙғанда беренсе нигеҙ ташын Зәйнулла ишан һалған.

ВАРИҪТАРЫ

тормошо» исемле Бөтә Рәсәй фәни-практик конференция Троицк ҡалаһында үтте. Мосолмандарҙың рухи үҙәк идаралағы рәйесе Тәлғәт Тажетдин ҡатнашты.

. 

Был симпозиумда ислам, дин белгестәре Мәскәүҙән, Силәбенән, Өфөнән, Ырымбурҙан, Ҡазандан, Бухаранан килделәр. Улар З.Рәсүлевтың тарихи һәм рухи мираҫын ғына түгел, хәҙерге мосолман тормошо тураһында әңгәмә алып барҙылар.

ВАРИҪТАРЫ

сафына алына. 1869—1870 йылдарҙа Истамбулда хәҡиҡәтте мистик рәүештә танып белеү (тәриҡ) ысулын өйрәнеп камиллаштыра. Истамбулда уҡ Наҡшбәндиә суфыйының тәғлимәтен уҡытырға рөхсәт (иджазнамә) ала. Тыуған төбәгенә ҡайтҡас, суфыйлы башҡорттар араһында яңы тәртип индерә, шул иҫәптән тәсбих кейеп йөрөтөү, Аллаһы Тәғәлә исемен күп тапҡыр ҡысҡырып әйтеү (зекер), зыяраттарҙы изге урын, Мәүлит байрамдарын, доға ҡылыуҙы, һ.б. Был ағым тиҙ арала мосолман донъяһының төрлө төбәктәренә үтеп инә.

ВАРИҪТАРЫ

йыйынтыҡтар / төҙ. : Р.Лоҡманов, Ф. Хәсәнов. - Учалы : - Белорет типогр., 1998. – 40 б.
Насиров, Р. Зәйнулла ишан [Текст] / Р. Насиров // Уҙамандарҙы эҙләйем/Р. Насиров. - Өфө , 1997. - Б. 67 - 89.
Насиров, Р. Халҡыбыҙҙың рухи короле [Текст] / Р. Насиров // Урал батырҙары ( Учалы төбәге шәхестәре / Р. Насиров. - Өфө , 2007. - Б. 169-187.
Шәкүр,Р. Зәйнулла Рәсүлев [Текст] / Р. Шәкүр // Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми – биографик очректар / Р. Шәкүр. - Өфө, 1998. – Б. 73 - 77.


Быуаттарҙы үтеп балҡый исемең [Электрон презентацияһы] : (З.Рәсүлевтың тыуыуына – 180 йыл) / төҙ. : Л. Сөләймәнова, Р. Әхмәтшина; МБУ ҮРК. – Учалы, 2013 . -1 6 слайды