Презентация, доклад по якутской литературе Тимофей Егорович Сметанин

оскуолата»

«Тимофей Егорович Сметанин»
(Суруйааччы презентацията)



Толордо:
Оконешникова Анна Николаевна,
саха тылын уонна литературытн учуутала,
Орто Халыма улууьун,
Сылгы-Ыытар орто оскуолата
2016 сыл

эңэрдээн, хайдах эрэ ыллаан эрэрдии долгуйан, ис сүрэ5иттэн аа5ара истээччи киһиэхэ ордук тиийимтиэ буолара. Тимофей дьиңэр, саңа суруйан иһэн өлбүтэ. Суруйааччы табаарыстара да билиинэлэринэн, мин да санаабар, кини саха литературатыгар сүүнэ улахан талаан үөскээн иһэн, хомойуох иһин, эрдэ өлөн туораабыта».
Н.М. Заболоцскай

улууһа) дьадаңы дьиэ кэргэңэ төрөөбут. Аҕата Егор Николаевич иккис кэргэниттэн Левина Анастасия Степановнаттан үс о5оломмут, Тимофей бастакылара этэ.

бүтэрэ чугаһаабытын кэннэ киирбит. 1933 сыллаахха ситиһиилээхтик төрдүһү бүтэрбит. Онтон 13 сааһыгар Калинин аатынан колхуос көмөлөһөөччү суоччутунан анаммыт. Онтон Намҥа киирэн суоччут куурсун бүтэрэн 1934 сыл олунньутуттан колхуоһугар суоччут буолбут. 1936—37 үөрэх сылларыгар Кэбээйи оскуолатыгар кэлин биллиилээх поэт буолбут Пантелеймон Тулааһынап директорынан үлэлии сылдьан литературнай куруһуок ыыппыт. Ол куруһуокка Тимофей актыыбынай чилиэнинэн буолбут, илиинэн таһаарар сурунаалларыгар худуоһунньуктаабыт.

полкаҕа сулууспалаабыт, старшай телефонист. «Хорсунун иһин» (18.01.1944), «Бойобуой өҥөлөрүн иһин»(22.06.1943) мэтээллэринэн наҕараадаламмыт. Фронтан, ыалдьан, 1944 сыллаахха төннүбүт.

сынньанаат, Дьокуускайдаа5ы пединститутка киирбитэ. Суруйааччы, буойун, А5а дойдуну көмүскүүр Улуу сэриигэ Орловскай – Курскай туһаайыыга, Хотугулуу-Ар5ааңңы 2-с Прибалтийскай фроннарга буолбут кыргыһыыларга кыттыыны ылбыта. Сэрии толоонуттан дойдутугар
«Хааннаах хара баттах,» «Сүрэхтэн кэпсэтии»,
«Босхоломмут дэриэбинэ», «Саллаат ахтыл5ана»,
«Бухатыыр Армия», «Саллаат» диэн буорах сыттаах хоһооннору суруйан ыыппыта.

ыыталлар. Ол туһунан суруйааччы Дмитрий Таас 1994 с. «Кыым» хаһыакка маннык суруйбут: «Кини (Т.Сметанин) дьиңинэн связист этэ, ол гынан баран, кинини сатаан уруһуйдуурунан, разведка5а сылдьан инники линия былаанын уруһуйдаан устарга анаабыттара. Ити үлэтин ситиһиилээхтик толорбута».

норуотугар бэлэхтээбитэ. Кини о5о сылдьан олус ылларан туран уруһуйдуура, сэрии буолбата5а буоллар, ба5ар, өссө сө5үмэр талааннаах худуоһунньук буолуон сөп этэ. Баара суо5а 27 сааһыгар 1947 с. өлбүтэ.

быhыытынан ордук биллэр. Дириң реалистическай ис хоһоонноох, урдук уус – уран таһымнаах, бэргэн, уран тыллаах Т. Сметанин айымньылара олоххо дьиң баартан төрүттээхтэр. Аа5ааччыны куруутун үтүө5э – кэрэ5э угуйар уйа5ас айыл5алаахтар, сэргэх юмордаахтар.

саха советскай поэзиятын ситиһиитэ «Саллаат сүрэ5э» (1945) кинигэтигэр буойун – поэт фроннаа5ы хоһоонноро лиризма, үрдүк публицистическай таһыма күүстээх. Поэзиятыгар сэрии тыына, тыйыс кырдьыга, кыайыыга эрэл, олоххо тардыһыы күүһэ, олох уонна өлүү философията көстөр. Хоһооңңоро чочуллубут уус – уран формалаахтар, тыл – ос, интонация өттүнэн баай өрүттээхтэр, араас кырааскалаахтар. Манна Ийэ сиргэ итии таптал, өһөгөйдөөх өстөөххө өьүллүбэт өс ис иһиттэн имэңнээхтик, иччилээхтик этиллэр. А. Твардовскай фронтовой поэзиятын сабыдыала биллэн ааьар.

ахтыл5ана», «Өсөөххө кырыыс», «Саллаат».

охсуута,-
Хараңа күүьү хампарытан,
Халлаан күөнүн арылытан
Уруй буоллун, Улуу Олох!
Тускул буоллун, Дьоллоох Олох!

иһин,
Сардаңалаах күн көрө турда5ына,-
Син биир этиэ5им:
Сирдээ5и дьолу билэбин диэн

бакааллары күөрээччи,
Умайдын олох храмыгар
Умнуллубат сырдык чүмэчи

булбут,
Ала5аркаан-тэтэгэркээн айыллыбыт А5а дойдум
Алдьархайга ааннаппыт амырыыннаах кэмигэр
Мин тугу эмэни оңоруум,
Мин тугу эмэ көмөлөһүүм

төлөөбүт эбиппин