Презентация, доклад по якутской литературе Буур5а-буулдьа дьылыгар (9 класс)

сэгэтэн)

командирдара.  
1876 с. от ыйын 8 күнүгэр Грузияҕа Кутаиси губерниятыгар төрөөбүтэ.
Хос аата - Дед
1922с кулун тутар 6 күнүгэр 45 сааһыгар Дьокуускай уокуругар өлбүтэ.
Наҕараадата – Кыһыл Знамя ордена

Хотугу кыраай сэриитин командующайынан Н.А.Каландаришвилины анаабыттара.
Иркутскайтан Кыһыл Армия уһун айаҥҥа туруммута (3000км.) Бу Колчак сэриитин үлтүрүппүт уопуттаах байыастар этилэр.
Толору сэбилэниилээх армия кэлэрэ бандьыыттарга кутталы үөскэппитэ, онон бу сэриини аара саамай кыараҕас, тоһуйарга сөптөөх сиргэ кэтэһэргэ былааннаммыттара.

Кулун тутар 2 күнүгэр 1922с. кыһыл армия бастакы этэрээтэ ааспыта.
Кулун тутар 3 күнүгэр Иван Строд салайар этэрээтэ эмиэ ааспыта.
Кулун тутар 6 күнүгэр “Эһээ” Каландаришвили ыстаабынаан ааһан истэҕинэ 200 бандьыыт ытыалаабыта.

киһи сураҕа суох сүппүтэ.
Ол эрэн бандьыыттар бу “кыайыылара” кинилэргэ туһалаабатаҕа.
Кулун тутар 13 күнүгэр 3-4 этэрээт эшалоннара кэлбиттэрэ.
Бу үчүгэй сэбилэниилээх армия Саха сиригэр советскай былааһы олохтообутунан барбыта. Н.А.Каландаришвили оннугар Карл Байкаловы анаабыттара.

гражданскай сэрии кыттыылааҕа
Чыына - Генерал-лейтенант.
1891 с от ыйын 15 күнүгэр Томскайга төрөөбүтэ.
1938 с тохсунньу 14 күнүгэр Новосибирскайга өлбүтэ.

Анатолий Николаевич Пепеляев

Иван Яковлевич Строд

хамандыыра
1894 с. кулун тутар 29 күнүгэр Латвияҕа Витебскай губерния Люцин к. төрөөбүтэ
1937 с. атырдьах ыйын 19 күнүгэр 43 сааһыгар Москваҕа өлбүтэ
Наҕараадалара –Георгиевскай кириэс толору кавалера, 3 төгүл Кыһыл Знамя ордена, САССР ЦИК үрүҥ көмүс знага
Чыына - прапорщик

иһэр И.Строд этэрээтин А.Пепеляев аара тоһуйарга сананар.
Строд этэрээтэ Саһыл Сыһыыга аара тохтоон хоно сыттаҕына, сарсыарда эрдэ 5ч. өмүтүннэрэн саба түһүөх буолбуттара, кытыы балаҕаҥҥа сытар кыһыллар элбэх өлүүнү көрсөн туран атааканы тохтоппуттара. 300 киһилээх армия төгүрүктээһиҥҥэ киирбитэ.

диэри барыта 18 суукка устата утарыласпыта. Балбааҕынан, өлбүт аттарынан, дьонунан кириэппэстэрин бөҕөргөтүнэллэрэ. Туох да аһа, уута суох хаалбыттара. Өлбүт аттарын этин сииллэрэ. Бандьыыттар буулдьаларын быыһыгар тахсан хаар ылаллара. Ботуруоннара, эмтэрэ бүтэн киирэн барбыттара. Бааһырбыт үгүс саллааттара көмө суох буолан өлүтэлээбиттэрэ.

манна 150 киһитэ өлбүтэ, бааһырбыта.
Кыһыллар көмөҕө 2 армияны ыыппыттара.

күнүгэр Латвия Лифляндскай губерниятыгар Рижскэй уезд Куртенгоф к. төрөөбүтэ
1950 с. атырдьах ыйын 8 күнүгэр 64 сааһыгар Мэҥэ-Хаҥалас Абалааҕар өлбүтэ
Гражданскай, Монголиятааҕы өрө туруу сэриитин кыттыылааҕа
Наҕараадата – 2 төгүл Кыһыл Знамя ордена, САССР ЦИК үрүҥ көмүс знага

тутар 2 күнүгэр Амманы төгүрүктээһинтэн быыһаабыта.
Бу кыргыһыыга хорсуннарын көрдөрбүттэрин иһин ЧОН командира Кеша Алексеев уонна бартыһаан Хабырылла Дьөгүөрэп Кыһыл Знамя орденынан наҕараадаламмыттара.

төрөөбүтэ
1946 с өлбүтэ
Наҕараадата – Кыһыл Знамя ордена, САССР ЦИК үрүҥ көмүс знага

айаннаан кэлэн, кулун тутар 2 күнүгэр Саһыл Сыһыыны босхолуур иһин кырыктаах охсуһуу буолар.
Кулун тутар 3 күнүгэр Амматтан Байкалов армиятын Мизин салайар дивизията эбиллэн, Саһыл Сыһыыны босхолууллар.

96 киһи бааһырбыт, 123 киһи ордубут.
Салгыы куоппут Пепеляевы тутууга, Саха сиригэр бандьыыттары эһиигэ хорсуннук сэриилэспиттэрин иһин И.Строд, К.Байкалов, Е.Курашов Кыһыл Знамя орденынан наҕараадаламмыттара.