- Главная
- Разное
- Образование
- Спорт
- Естествознание
- Природоведение
- Религиоведение
- Французский язык
- Черчение
- Английский язык
- Астрономия
- Алгебра
- Биология
- География
- Геометрия
- Детские презентации
- Информатика
- История
- Литература
- Математика
- Музыка
- МХК
- Немецкий язык
- ОБЖ
- Обществознание
- Окружающий мир
- Педагогика
- Русский язык
- Технология
- Физика
- Философия
- Химия
- Шаблоны, фоны, картинки для презентаций
- Экология
- Экономика
Презентация, доклад по тувинскому языку на тему Деңнелгелиг бөлүглел болгаш аңаа биче сек салыры (7 класс)
Содержание
- 1. Презентация по тувинскому языку на тему Деңнелгелиг бөлүглел болгаш аңаа биче сек салыры (7 класс)
- 2. Кичээлдиң сорулгазы: 1. Деңнелгелиг бөлүглелдерниң уткаларын болгаш шын
- 3. Онаалга хыналдазы 1. Кижиниң даштыкы хевир-дүрзүзү ооң иштики культуразын
- 4. Тест-биле ажылДомактың ийиги черге кежигүннери? А) кол сөс,
- 5. Деңнелгелиг бөлүглел:1. дег, ышкаш чергелиг эдеринчилер;2. –зыг,
- 6. Биче сек (,)
- 7. Ах, Тенек-Доругну бодап кээрге, ооң күчүтен бедик
- 8. Сөс каттыжыышкыннарын тывар Тенек-Доругнуң ээзи Карнай ашак, Саян
- 9. 1. сыыны дег хачыланып турар (нар+к.с.);2. шыдыраа
- 10. Домак кежигуннеринге сайгарарЭэзинче, Казар биле Эгер ышкаш,огланып
- 11. Төрээн чогаал-биле деңнээр1. Ээтпек ай дег;2. Оттук
- 12. ОнаалгаМергежилге 124, 125. (ар. 219).
Кичээлдиң сорулгазы: 1. Деңнелгелиг бөлүглелдерниң уткаларын болгаш шын бижилгезин тайылбырлап , чижектер кырынга көрүп тургаш тыва дыл талазы-биле билиин быжыглаар, улам ханыладыр. 2. Өөреникчилерни хүндүлээчел, эвилең-ээлдек, сонуургак, хей-аъды бедик, найыралдыг болурунга кижизидер. 3. Өөреникчилерниң чугаазы тода, дорт,
Слайд 2Кичээлдиң сорулгазы:
1. Деңнелгелиг бөлүглелдерниң уткаларын болгаш шын бижилгезин тайылбырлап , чижектер
кырынга көрүп тургаш тыва дыл талазы-биле билиин быжыглаар, улам ханыладыр.
2. Өөреникчилерни хүндүлээчел, эвилең-ээлдек, сонуургак, хей-аъды бедик, найыралдыг болурунга кижизидер.
3. Өөреникчилерниң чугаазы тода, дорт, билдингир болурундан аңгыда, чогаадыкчы бодалдарның төрүттүнеринге идигни бээр, сайзырадыр.
Слайд 3Онаалга хыналдазы
1. Кижиниң даштыкы хевир-дүрзүзү ооң
иштики культуразын тодаргай көргүзүп
чоруур.
2. Бодун
боду кижизидери кажан-даа орай
эвес.
3. Мендилежири – найыралдың болгаш
хүндүткелдиң демдээ-дир. (Ийна Аасамаа.)
эвес.
3. Мендилежири – найыралдың болгаш
хүндүткелдиң демдээ-дир. (Ийна Аасамаа.)
Слайд 4Тест-биле ажыл
Домактың ийиги черге кежигүннери?
А) кол сөс, сөглекчи Б)
немелде, тодарадылга, байдал
2. О.п немелде кандыг болурул?
А) дорт Б) доора
3.Кымның? Чүнүң? деп айтырыгга харыылаттынар домак кежигүнү?
А) немелде Б) тодарадылга
4.Тодарадылганың чүве ады-биле илереттинген тускай хевири?
А) чугула кежигүн Б) капсырылга
5. Канчаар деп айтырыгга харыылаттынар байдалдың хевири?
А) үениң Б) кылдыныг аргазының
6. Дуңмам өөрээнинден тура халыды. Домакта чүнүң байдалын көргүскенил?
А) сорулганынң Б) чылдагаанның
7.Байдал каш бөлүктүгүл?
А) 3 Б) 5
2. О.п немелде кандыг болурул?
А) дорт Б) доора
3.Кымның? Чүнүң? деп айтырыгга харыылаттынар домак кежигүнү?
А) немелде Б) тодарадылга
4.Тодарадылганың чүве ады-биле илереттинген тускай хевири?
А) чугула кежигүн Б) капсырылга
5. Канчаар деп айтырыгга харыылаттынар байдалдың хевири?
А) үениң Б) кылдыныг аргазының
6. Дуңмам өөрээнинден тура халыды. Домакта чүнүң байдалын көргүскенил?
А) сорулганынң Б) чылдагаанның
7.Байдал каш бөлүктүгүл?
А) 3 Б) 5
Слайд 5Деңнелгелиг бөлүглел:
1. дег, ышкаш чергелиг эдеринчилер;
2. –зыг, -зиг, -зуг, -зуг деп
кожумактар.
Айтырыы – канчаар?
Домак кежигүнү – кылдыныг аргазының
байдалы. Бижик демдээ – биче сек.Чижээ,
Кожайның кадайы оолче-даа көрүнмейн,
белинде бир барба тараа баглап каан чүве
дег, арай боорда турган. (Степан Сарыг-оол
«Ол-ла Маскажык».)
Айтырыы – канчаар?
Домак кежигүнү – кылдыныг аргазының
байдалы. Бижик демдээ – биче сек.Чижээ,
Кожайның кадайы оолче-даа көрүнмейн,
белинде бир барба тараа баглап каан чүве
дег, арай боорда турган. (Степан Сарыг-оол
«Ол-ла Маскажык».)
Слайд 7 Ах, Тенек-Доругну бодап кээрге, ооң
күчүтен бедик дурт-сынын, хартыга дег
казыргаланчак
дүрген маңын сакты
кааптарга, сүрээденчии-даа аажок!
Сундуй-оол черни-даа, дээрни-даа
көөрге, дүдүскектиг көк чүве кылдыр
холужа берген ышкаш апарган.(Монгуш
Эргеп «Оглаа Доруг».)
кааптарга, сүрээденчии-даа аажок!
Сундуй-оол черни-даа, дээрни-даа
көөрге, дүдүскектиг көк чүве кылдыр
холужа берген ышкаш апарган.(Монгуш
Эргеп «Оглаа Доруг».)
Слайд 8Сөс каттыжыышкыннарын тывар
Тенек-Доругнуң ээзи Карнай ашак, Саян сынының сыыны
дег, хачыланып
турар узун кулактарлыг, чазадак-шилгедеги
шыдыраа аъды ышкаш чүгүрүк доруун чедип алгаш,
муңгаргайы сүргей, чугаа-соот-даа чок базып турган.
Тенек-Доруг ышкаш кожууннуң база бир чок дээн аъдын
чарышка мунуп деп чуве кижиге алдар болгаш улуг
харыысалга.
Оолдуң хей-аъды болгаш дидим чоруу аажок хайныккан,
сактырга, тоолда чуве дег, чүгүрүк доруун мунупкан, дээр
хиндиинде киискидип турганзыг-даа. (Монгуш Эргеп
«Оглаа-Доруг».)
шыдыраа аъды ышкаш чүгүрүк доруун чедип алгаш,
муңгаргайы сүргей, чугаа-соот-даа чок базып турган.
Тенек-Доруг ышкаш кожууннуң база бир чок дээн аъдын
чарышка мунуп деп чуве кижиге алдар болгаш улуг
харыысалга.
Оолдуң хей-аъды болгаш дидим чоруу аажок хайныккан,
сактырга, тоолда чуве дег, чүгүрүк доруун мунупкан, дээр
хиндиинде киискидип турганзыг-даа. (Монгуш Эргеп
«Оглаа-Доруг».)
Слайд 91. сыыны дег хачыланып турар (нар+к.с.);
2. шыдыраа аъды ышкаш доруун (д.а.+ч.а.);
3.
Тенек-Доруг ышкаш аъдын (д.а.+ч.а.);
4. тоолда чүве дег киискидип турганзыг-даа (нар+к.с.);
5. хей-аъды болгаш дидим чоруу киискидип турганзыг-даа (ч.а.+к.с.).
4. тоолда чүве дег киискидип турганзыг-даа (нар+к.с.);
5. хей-аъды болгаш дидим чоруу киискидип турганзыг-даа (ч.а.+к.с.).
Слайд 10Домак кежигуннеринге сайгарар
Ээзинче, Казар биле Эгер ышкаш,
огланып халывас. Ол маңнап олурган
аайы-биле
бурунгаар тырыкыланып
барып ушкаш, октаан даш дег, кезек
чуглу берген. Ээзи олче боозун база
катап шыгаап келген ышкаш болган.
(Эдуард донгак «Мөңге ыр».)
барып ушкаш, октаан даш дег, кезек
чуглу берген. Ээзи олче боозун база
катап шыгаап келген ышкаш болган.
(Эдуард донгак «Мөңге ыр».)
Слайд 11Төрээн чогаал-биле деңнээр
1. Ээтпек ай дег;
2. Оттук ышкаш;
3. Эштип чоруур кастар
ышкаш;
4. Чараш хөлге адааргаан дег. (Юрий
Кюнзегеш «Сиген шөлүнде».)
Чогаалда ук уран-чечен арганың ады чүл?
Тодарадыын чугаалаар.
Чечен чогаал номундан чижектер тывар.
4. Чараш хөлге адааргаан дег. (Юрий
Кюнзегеш «Сиген шөлүнде».)
Чогаалда ук уран-чечен арганың ады чүл?
Тодарадыын чугаалаар.
Чечен чогаал номундан чижектер тывар.
