Презентация, доклад по татарскому языку на тему Ничек грамоталы булырга? (9класс)

Презентация по татарскому языку на тему Ничек грамоталы булырга? (9класс), предмет презентации: Разное. Этот материал в формате pptx (PowerPoint) содержит 35 слайдов, для просмотра воспользуйтесь проигрывателем. Презентацию на заданную тему можно скачать внизу страницы, поделившись ссылкой в социальных сетях! Презентации взяты из открытого доступа или загружены их авторами, администрация сайта не отвечает за достоверность информации в них, все права принадлежат авторам презентаций и могут быть удалены по их требованию.

Слайды и текст этой презентации

Слайд 1
Текст слайда:

Ничек грамоталы булырга?


Слайд 2
Текст слайда:


Язу – телнең график формасы, ул аралашу өчен гаять әһәмиятьле корал булып тора.

Әдәби тел грамматик закончалыклар, орфографик һәм орфоэпик кагыйдәләр белән формалаша.

Орфография – orthos (дөрес) һәм grapho (язам) дигән грек сүзләреннән тора. Ул – әдәби телдәгечә язу нормасы, фәнни нигезләнгән һәм дәүләт тарафыннан законлаштырылган кагыйдәләр системасы.


Слайд 3
Текст слайда:

Орфографиянең төп берәмлеге – орфограмма.

 
Орфограмма (грекчадан orthos — дөрес һәм gramma – хәреф, язу) – бертөрле әйтелүче сүзләр яки аларның өлешләре арасыннан дөрес вариантны телнең орфография принципларына һәм кагыйдәләренә нигезләнеп сайлап язу.


Слайд 4
Текст слайда:

Икенче төрле әйткәндә,
 орфограмма – сүзнең хаталы язарга мөмкин булган урыны


Слайд 5
Текст слайда:

Хата барлыкка килү сәбәпләре

Беренче сәбәп: татар телендә әйтелеш белән язылыш арасында зур аерма булуда.
Икенче сәбәп : татар язуы алышынуда.
Өченче сәбәп: татар теле орфоэпиясе, лингвистик һәм экстралингвистик йогынтылар кичерүдә.


Слайд 6
Текст слайда:

1920 – 1930 нчы елларда ике мәртәбә татар язуы алыштырыла:

1926 нчы елда халыкка мең ел хезмәт иткән гарәп язуы — латин графикасына,

1938 — 1939 нчы елларда латин язуы кириллицага (рус графикасына) күчерелә


Слайд 7
Текст слайда:



Рус алфавитына алты хәреф (ә, ө, ү, җ, ң, һ) кенә өстәлә дә татар сүзләрен рус хәрефләре белән бирү юллары (кагыйдәләр) уйлап табыла.

Телебездәге байтак авазлар (мәсәлән, [қ], [ғ], [w], [’], [а⁰], [ы᷃], [э᷃], [о᷃] һ.б.) «хәрефсез» кала.

Нәтиҗәдә, бер төрле языла, икенче төрле укыла торган бик күп сүзләр барлыкка килә (мәсәлән, [қәдэрлэ] — кадерле, [сәғәт] — сәгать һ.б.). Бу хәл язуда бик күп хата барлыкка китереп кенә калмый, сүзләрнең әйтелешен бозуга да китерә


Слайд 8
Текст слайда:

Татар орфографиясенең кыен очраклары :

[w] авзын белдерүче в,у,ү хәрефләрен бутау;
йә,йо кушылмалары урынына е хәрефен язу;
о,ө хәрефләрен икенче һәм өченче иҗектә язу;
н урынына ң хәрефен язу һәм киресенчә;
х урынына һ хәрефен язу һәм киресенчә;
-ый урынына –ы язу яки и гә беткән сүзләрдән соң й кую;
янәшә тартыкларның берсен төшереп калдыру;
да,дә,та,тә кисәчәләрен кушып язу;
ъ,ь хәрефләрен төшереп калдыру;


Слайд 9
Текст слайда:

борын тартыкларына беткән сүзләргә күплек сан һәм чыгыш килеш кушымчаларын дөрес ялгамау;
-мы,-ме сорау кисәчәләрен аерым яки –ма,-мә формасында язу;
-рак,-рәк кушымчасы алдыннан-ы,-е хәрефләрен өстәү һәм барлыкка килгән аваз үзгәрешләрен оныту;
ч хәрефен щ хәрефе белән бутау.


Слайд 10
Текст слайда:

[w]авазы

[w]
в
[в]


Слайд 11
Текст слайда:

Й хәрефе языла


Слайд 12
Текст слайда:

О,ө хәрефләре язылышы


Слайд 13
Текст слайда:

Ң хәрефе


Слайд 14
Текст слайда:

Х, Һ хәрефләре


Слайд 15
Текст слайда:

М,Н,ң борын тартыклары


Слайд 16
Текст слайда:

Г хәрефе

[гъ]
Г
[г]


Слайд 17
Текст слайда:

К хәрефе

[къ]
К
[к]



Слайд 18
Текст слайда:

Э,е хәрефләре язылышы


Слайд 19
Текст слайда:

-ый кушымчасы


Слайд 20
Текст слайда:

янәшә ике бер төрле тартык


Слайд 21
Текст слайда:

-да/-дә кушымчасы,-та/-тә кисәкчәсе,да/дә,та/тә теркәгече


Слайд 22
Текст слайда:

-мы,-ме кисәкчәсе

-мы,-ме кисәкчәсе һәрвакыт кушылып языла:
бардыңмы,килдеңме,бармы,дусмы,болынмы,кызмы, әниме, бабаймы.


Слайд 23
Текст слайда:

-рак/-рәк кушымчасы


Слайд 24
Текст слайда:

Ч һәм щ хәрефләре


Слайд 25
Текст слайда:

Е хәрефе


Слайд 26
Текст слайда:

Ю хәрефе


Слайд 27
Текст слайда:

я хәрефе


Слайд 28
Текст слайда:

Ь билгесе


Слайд 29
Текст слайда:

Ъ билгесе


Слайд 30
Текст слайда:

Татар орфографиясе нигезләнгән принциплар.

Татар телендә сүзләр башлыча, фонетик принцип буенча языла. Шуңа күрә телебездәге күп кенә фонетик закончалыклар, аваз үзгәрешләре язуда да чагылыш таба.
Мәсәлән, татар телендә кушымчаларның калын һәм нечкә вариантлары, кайберләренең яңгырау һәм саңгырау тартыкларга башланган вариантлары бар.


Слайд 31
Текст слайда:

Морфологик принцип 

Морфологик принцип – сүзләрнең мәгънәле кисәкләре (морфемаларның) бөтенлеген саклап язу. Бу принцип буенча язганда, әйтелештәге үзгәрешләр язылышта чагылыш тапмый.

Мәсәлән, [тоссос] – тозсыз,  [умбиш] – унбиш. Җанлы сөйләмдә нинди генә үзгәрешләр булса да, сүз һәм кушымчаларның баштагы язылышы саклана. Рус теле орфографиясе морфологик принципка нигезләнә.


Слайд 32
Текст слайда:

Тарихи-традицион принцип

Тарихи-традицион принцип – сүзләрнең элекке язылышын саклап язу. Татар телендә бу принцип гарәп хәрефләре белән язуда төп урынны тоткан. Хәзерге орфографиядә бу принцип цифрлар белән язылган саннар янында кушымчалар язу үзенчәлегендә чагылыш таба таба. Мәсәлән, алар элек тә сызыкча аша язылмаган, хәзер дә сызыкчасыз языла: 23 әр кеше, 30 лап укучы, температура 0° тан түбән.


Слайд 33
Текст слайда:

График принцип 

График принцип – рус-европа телләреннән кергән сүзләрне, кайбер гарәп-фарсы алынмаларын шул телдәгечә язу: сәлам, һәлак, телефон, троллейбус. Ләкин телебезгә күп еллар элек (күпчелек очракта 1917 елгы Октябрь революциясенә кадәрге чорда) кергән сүзләр татар теле кагыйдәләренә нигезләнеп әйтелә һәм шул әйтелешкә нигезләнеп языла: бүрәнә, эшләпә.


Слайд 34
Текст слайда:

Дифференциаль принцип

Дифференциаль принцип – телдәге омонимик очракларны аеру өчен, сүзләрне төрлечә язу. Мәсәлән, ак сакал(нинди сакал?) – сыйфат һәм исемнән торган сүзтезмә, аксакал (кем?) – исем сүз төркеменә керә торган кушма сүз.


Слайд 35
Текст слайда:

Экономия принцибы

Экономия принцибы – урынга экономия ясау һәм тиз язу өчен, күпчелек кешегә аңлаешлы сүзләрне кыскартып язу. Мәсәлән, һ.б., һ.б.ш., БМО, ТР.


Что такое shareslide.ru?

Это сайт презентаций, где можно хранить и обмениваться своими презентациями, докладами, проектами, шаблонами в формате PowerPoint с другими пользователями. Мы помогаем школьникам, студентам, учителям, преподавателям хранить и обмениваться учебными материалами.


Для правообладателей

Яндекс.Метрика

Обратная связь

Email: Нажмите что бы посмотреть