Презентация, доклад по крымскотатарской литературе Жизнь и творчество Бекира Чобан-заде

эдим.


Ава ачыкъ, кок юксек, рузгяр тая,
Айдын, айры корюне дагълар, къая…


Узакъ ёлдан отькен атнынъ аякъ сесин,
Яш озеннинъ къыр астындан шай отьмесин.


Мен бир къыргъа узаныр, динълер эдим,
Баракъларман, къушларман чынълар эдим.

Бекир Чобан-заденинъ хатырасына багъышлангъан эдебий композиция

талебелерге озь Ватанына буюк севги ашламакъ;

муэллифнинъ озь халкъынынъ джан-юрегини акъикъий анълагъаныны, онъа беслеген буюк севги дуйгъусыны косьтермек;

тувгъан тилимде айт, манъа» дермен,
Озь тувгъан тилимде йырлап, олермен…»

Бекир Чобан-заде

1893 сенеси майыс 15-те Къырымнынъ Кефе уездининъ Аргъын коюнде Къуртвап чобаннынъ къорантасында догъды.

чобан ярдымджысы олып чалыша. Сонъ кеч олгъанына бакъмайып, биринджи сыныфкъа окъумагъа бара.Лякин , озь истидаты ве исрарлыгъы нетиджесинде, бир йыл ичинде бутюн башлангъыч мектеп программасыны менимсей ве имтианда озюнинъ терен, мундериджели ве толу джевапларынен оджаларыны айретте къалдыра. Ильк тасилини кой мектебинде ве орта тасилини Къарасувбазардаки рушдие мектебинде алды.

джемиетининъ эсабына Истанбулгъа окъумагъа ёллайлар. Бекир Чобан-заде Тюркиедеки окъувынен бир сырада, Истанбул университетининъ учь йыллыкъ арап ве франсыз тиллери курсларыны битире.
1911 сенеси Истанбулда чыкъкъан «Алтын ярыкъ» адлы шиирий джыйынтыкъта онынъ биринджи шиирлери басыла. 1913 сенеси исе «Яш татар языджылары» адында чыкъкъан янъы бир джыйынтыкъкъа генч Чобан-заденинъ шиирлери кирсетиле.

ичюн Одессагъа кете.

1914 сененинъ сонъларында Бекир Чобан-заде Будапешт университетининъ тарих-филология факультетине окъумагъа кире.
1919 сенеси Бекир Чобан6-заде Будапештте докторлыкъ диссертациясыны къорчалай ве Будапешттеки Шаркъий академияда тюрк тилинден дерс бере.
Бекир Чобан-заде Будапештте булунгъан, романтик услюпте язгъан шаир дереджесине етише. О, «Анам» (1915), «Сув анасы» (1917), «Яз акъшамы эв алдында» (1917), «Догъдым бир эвде» (1917), «Дунай таша» (1919), «Тувгъан тиль», «Къайтарма» (1919), «Оны да корьген бу кедай» (1919) киби шиирлери ве «Арманда бир шаир», «Индемез Джелиль» (1920) киби икяелерини яза.

кафедрасына доцент оларакъ тайинлене. 1922 сененинъ март он беште Къырым университетининъ профессоры оларакъ сайлана. 1924 сенеси яш профессорны Азербайджан университетининъ тюркий тиллер ве эдебиятлары кафедрасына профессор ве бир йылдан сонъ исе шаркъ факультетининъ деканы оларакъ тайин этелер. 1920 сенелернинъ сонъунда ве 1930 сенелерининъ башларындао, эм Баку университетинде, эм де Озьбекистаннынъ Фергъана (1930-1934) ве Бухара пединститутларында (1935), эм де Ташкент университетинде (1935) эсас лингвистик курслары боюнджа лекциялар окъуй. Бекир Чобан-заде Бакугъа кетсе-де, Къырымнен сыкъы алякъаларыны узьмей. О, мындаки матбуатта мунтазам суретте макъалелерини бастыра. Акъмесджитте арды-сыра «Къырымтатарильмий грамматикасы» (1925), «Динний исляхат ве медений девирюв» (1927), «Къырымтатар эдебиятынынъ сонъ деври» (1928) киби макъалелерини дердж эте.

«улу террор девири» келе. Бу сиясет кетишатында эм Азербайджанда, эм Шималий Кавказда, эм Москвада юзлернен алимлер апске алына. Бойледже, Сталин террорынынъ чокътан-чокъ къурбанлары арасына профессор Бекир Чобан-заде де тюше. Бекир Чобан-заде устюндеки махкеме Бакуда 1937 сенеси октябрь он экиде йигирми дакъикъада олып кече ве, о, 1937 сенеси октябрь он учьте къатиль этиле.

къырымтатар къырымтатарны къыдырса, меним языларым ортагъа чыгъар».
Б.Чобан-заде.

вакъытында.

Абибе
Бекир Чобан-заде Къарасувбазар шеэрининъ меркезинде 2001 с. Сентябрь 12-де ачылды.

учюнджи.