Слайд 1Открытый урок по родному языку в 7 классе
на тему: «Наречие»
«Гьаллыкъ»
Учительница МКОУ
«Утамышская СОШ» Исаева Эльмира Халилибрагимовна
Слайд 2Дарсны мурады:
«Гьаллыкъ» деген темадан яшланы билимлерин тергемек; бир-бир гьаллыкъланы маънасын
ва тюз язылышын эсде сакълар йимик, оюн артдырыв даражада тапшурувлар этдирмек; рус тил булан тенглешдирив
иш юрютмек.
Яхшы къылыкълагъа уьйртмек:Ватанын якъламагъа, уллулагъа гьюрмет этмеге чакъырмакъ.
Слайд 3Гьаллыкъ.
Ишликлени ачыкъ этеген ва тюрлю-тюрлю гьалларын гёрсетеген
сёзлеге гьаллыкълар деп айтыла.
Нечик маъна англата?
Ари-бери юрюй – ?
Тангала къайтажакъ - ?
Яш кёп сёйлей -?
Слайд 4Гьаллыкъланы белгилери.
1.Алышынмай
не бетлеге гёре, не гелишлеге гёре
2. Жумлада кёбюсю гьалда гьал болуп геле.
Слайд 5Гьаллыкъланы маънасына гёре тюрлюлери:
1.Кюй - нечик(как?), не даражада?
2. Ер
- къайда? не ерде? къайдан?
3.Заман –къачан? не заман?
4. Оьлчев – нечакъы? нече?
5. Сорав – къачан? нечик? нечакъы?
Слайд 6Гьаллыкъланы этилиши.
-ча, -че : бирче, сизинче, русча, тюркче
-дай,-дей :тавдай,
сендей, мамукъдай…
-лай, -лей: иссилей,олай,бирисилей…
-лайын,-лейин: алмалайын, чийлейин…
Слайд 7Сыпатлыкъны гьаллыкъдан айырып билигиз!
Сыпатлыкъ атлыкъны ачыкъ эте.
Арив яш- красивый мальчик.
Яхшы къыз
– хорошая девочка.
Гьаллыкъ ишликни ачыкъ эте:
Арив яш арив яза.- Красивый мальчик пишет красиво.
Къыз яхшы ишлей. - Девочка работает хорошо.
Слайд 8ГЬАЛЛЫКЪЛАНЫ ЭТИЛИШИНЕ ГЁРЕ ТЮРЛЮЛЕРИ:
1.Бир тамурдан этилген: аста,тез, геч;
2.Къошумчалар булан:булай, сендей,бирче;
3.Къошма
гьаллыкълар:
а) къаттыгюн, бирисигюн
б)чалмюк:оьр- эниш, тез-геч ,онда-мунда
в)къошма: бир гюн, бир болгъан, бир болмагъан…
Слайд 9Хаталаны тюзлегиз!
Яшлар аннамунна айлана турду.
Ашны иссилай ашамага суемен.
Гюнлени-бир гюнюнде тулку
чикъди гьав этме.
Уйге гьалли етишдим.
Слайд 10
Берилген текстни ичинден гьаллыкъланы табыгъыз.Сонг йырны да бир гесегин йырлагъыз.
З.Атагишиева
«Ана юрек»
Азиз анам, алда сени савунгда
Магъа арив гёрюнеди табиат.
Гьали гюнеш балкъмай яшав бавумда,
Кёк де пашман, ер де тюгюл парахат.
Слайд 11
Гёзьяшларым агъа буса бурчакълап,
Сен ёкъгъадыр бугюн гёнгюм алмагъа.
Алда йимик чабып гелип,
къучакълап,
Баврунга мен болмайман баш салмагъа.
Атынг сени гьар гюн эсге алына,
Юлдузлардай ярыкъ эди гёзлеринг,
Буссагьат да къулагъыма чалына
Магъа насип ёрайгъан шо сёзлеринг.
Слайд 13Гьаллыкъланы тюз язылышы.
Дефис булан языла къайсы гьаллыкълар?
Тез-геч, оьр-эниш,эрте-геч
-
Къошулуп языла къайсы гьаллыкълар?
Шоссагьат,къаттыгюн,бугюн -
Айры языла къайсы гьаллыкълар?
Гьар гюн, бир керен ,гюнлерден бир гюн-
Слайд 14Гьаллыкъланы маънасына гёре белгилегиз.
Сийрек чачылгъан, онда-мунда юрюй, аз сёйлей, тюнегюн къайтгъан,
къумукъча уьйрене, геч етишди, бирдагъы керен охуду, тюпде къалды.
Слайд 15Гьаллыкъланы жумлада ролю.
Гьал болуп геле: Али чалт ишлей.
Бир-бирде хабарлыкъ болуп
геле:
Музейге барагъан гюнюбюз –тангала.
Бир-бирде иеси де болуп геле:
Бугюн энишленди.
Слайд 16Язылышын эсде сакълагъыз.
Бирдагъы, тюнегюн, шоссагьат, буссагьат,
сонгугюн, къаттыгюн,бугюн, гьали, гьавайын.
Слайд 17Китап булан ишлев.
Тапшурув 491, 236 бет
Аста-аста, аз-маз, бугюн, ари-бери,бирисигюн. – жумлалар къурмакъ.
Слайд 18Натижа чыгъарыв.
Биз бугюнгю дарсда къайсы тил гесимни гьакъында сёйледик?
Маънасына гёре гьаллыкъланы
тюрлюлерин айтыгъыз?
Этилишине гёре нечик гьаллыкълар бар ва олар нечик языла?
Гьаллыкъланы жумлада ролю, сыпатлыкълардан нечик айырма герекбиз?
Слайд 19Уьйге иш.
«Гьаллыкъ» деген теманы такрарламакъ, адабият асарлардан беш жумла язмакъ.