Презентация, доклад Илдус Гыйләҗев. Туган яктан илһам алып...

илһам алып…

шигырьләре туган җиргә мәхәббәт турында. Туган якның матурлыгына соклану, шул гүзәллеккә дан җырлау, аны сагыну…
Ямьле Ык елгасы – шагыйрьнең балачагы узган изге урын.

Азнакай районының горурлыгы булган – Чатыртау турында әллә никадәр шигыре бар.
. Чатыртауга менеп бер сызгырсам,
Байбаклары җавап кайтарды.
Чит җирләрнең оҗмах, җәннәтенә
Алыштырмам туган якларны!

крестьян гаиләсендә киләчәктә шагыйрь
булып танылачак ир бала дөньяга килә. Ул –
Гыйләҗев Илдус Сабир улы

әнисе Мөшәрәфә һәм апасы Җәмилә (әнисенең сеңлесе) белән. 1957нче ел.

үскән Илдус бүген шигърият
учагы җылысыннан, яктысыннан кинәнә. Кайчандыр язу карасына буялган бармаклар, бүген кампитр дигән акыллы машинаны буйсындыра. Ә рәсемдәге үсмер малайның кулында – бәләкәй арба. Тиңе булмаган ямьле Ык буе әнә нинди хатирәләрне үзендә саклый.

икән бу тормыш...” Илдус Гыйләҗев.

1970нче ел. Ташкент шәһәре.

ул хатын-кыз мәхәббәте. Язмыш бүләге – Рәйсәсе йөрәгендә мәңгелек мәхәббәт чишмәсеннән яшәү көче ала Ир. Саф суы каршында тезләнә горур җан. Чәч шарлавыгыннан илһам алып, иҗат итә Шагыйрь. Бәрәкәтле, хәләл ризыклардан куәт алып, эшкә җигелә Хуҗа. Ә иң сөендергәне шул-еллар үткән саен кадере арта гына хатынының. Инде ул аның сабырлыгына соклана:
Шатлыкларым синнән булган икән,
Синнән килгән миңа яктылык.

Бик тә җитә фикереңдә
Төгәл һәм саграк булу, -
дип яза шагыйрь
“Төгәллек, саклык” дигән
шигырендә. Тормыш бит бу –
кайвакыт иң төгәл фикер
йодрыкка төйнәлгән була...
Ә йодрыгын ачса, әлеге
сүзләр очып китәр кебек :

Хакыйкәтьтән булмый качып,
Дөрес әйтсәң – йөзең ачык.

Советының махсус премиясенә лаек була. Ул — Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, 1985-1990 елларда Татарстан Югары Советының унберенче чакырылыш халык депутаты. Хәзерге вакытта төп яшәү урыны — Азнакай районының Туйкә авылында.

Тау башына менеп чүгәләсәң,
Онытыла дөнья мәшәкәте...-
дип яза шагыйрь. Иҗатта да Чатыр-тау биеклегенә күтәрелгән шәхесләр, болыт мендәренә башларын төрткән дә, тарихи үләнгә чүмәшкән. Башың һавага тигәч, “һавалы” булмый кара.
Марсель Гали белән Илдус Гыйләҗи:
-Татарстанның иң югары ноктасы бездә- Азнакайда! - диеп,мең дә беренче тапкыр мактанып алганнардыр.

кит. нәшр., 1988. —796. —10000 д. Җилкенү: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1990. — 96 б. — 1400 д. Өмет ае: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1993. — 104 б. — 2000 д. Серле мәгарә: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1995. — 203 б. — 3000 д. Хак сүз: шигырьләр / кереш сүз авт. Ф.Баттал. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2000. - 1276. —2000 д. Чатыртау тылсымы: шигырьләр / кереш сүз авт. Н.Әхмәдиев. — Азнакай: Шәһәр басмаханәсе, 2001. — 212 б. Яратканга күрә: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2006. — 3516. — 2000 д.

Үземә кил: шигырьләр.-- Казан: Татар. кит. нәшр., 2011. — 192б.

Төп басма китаплары :

игенче хезмәтенә, авыл кешесенә мәдхия, авылның бүгенгесе, киләчәге турында; халык, милләт язмышы хакында уйлану-борчылу хисләре белән сугарылган. Алар туган җиргә, халкына, сөйгән ярына мәхәббәт белән өртелгән.

нәрсә күтәрә алганын, ягъни нәрсә турында, ни өчен, кем өчен язганын яхшы белә. Ә инде күтәргәнен, көчле кулы белән тимер чөюче атлет кебек, ул егетләрчә күрсәтә, демонстрацияли дә белә», —- ди аның поэзиясе турында каләмдәше Равил Фәйзуллин.

берлегенең Һ.Такташ исемендәге әдәби бүләгенә лаек була.

үз кыйбласына тугры калып, җирдән аерылмыйча, халык гаме, милләт язмышы, бүгенге катлаулы вазгыять турында уйлануларын шигъри образлар ярдәмендә аңлатырга омтыла

1989. — 7 гыйнв. Маликов Ә. Җир китабы // Соц. Татарстан. — 1989. —
7 гыйнв. Фәйзуллин Р. Кырларда туган җырлар // Татарстан яшьләре. 1989. — 17 гыйнв. Зарипова Ф. Гадәти туу түгел // Соц. Татарстан. — 1991. — 22 февр. Зәйдулла Р. Чатыртауда офыклар киң // Ватаным Татарстан. — 1994. — 14 гыйнв. Әхмәт Н. Өмет ае // Шәһри Казан. — 1994. — 10 февр. Мостафин Р. Шигъри публицистика // Казан утлары. — 1995. № 7. — 1436. Юныс Р. Менә шундый романс // Мәдәни җомга. — 1996. — 19 гыйнв. Әгъләмов М. Осталыгына сокланам // Шәһри Казан. — 1996. 19 гыйнв. Ягъфәров Р. Мең яшә, сабакташ! // Мәгърифәт. — 1996. —
27 гыйнв. Гаташ Р. Шигырьләрдә — туган як рухы // Ватаным Татарстан. — 2001. — 12 гыйнв. Морат Г. Тургай моңына манылган җыр // Мәдәни җомга. — 2005. — 2 сент.

Иҗаты турында:

җитлеккән шигырьләре белән килеп керде», «Биргән сүзен таш яуса да үти белүче, дуслык- туганлык кадерен югары йөртә белүче шәхес буларак та танылган Илдус» Фәнзаман Баттал.
«Аның шигырьләрен укып карагыз сез… җирне бизәүче хезмәт кешесенең сулышын тоярсыз.» Мөхәммәт Мәһдиев

чайкаласың,
Туган авылым — сиртмә бишегем

Илдус Гыйләҗев