Презентация, доклад для классного часа Бэдьээлэ (1-11)

үөрэхтээһинин оскуолата»МБУөТ







«Дьырыбына Дьырылыатта кыыс бухатыыр» олоҥхоҕо
киһини көтөрдөргө тэҥнээһин тылдьыта






Толордо: Саввинов Коля
11 кылаас үөрэнээччитэ
Салайааччы: Макитова В.Н.

соруктара:
1.Тэҥнээһиннэри ааҕан наардааһын, быһаарыы.
2. Олоҥхоҕо баар ытык көтөрдөрү быһаарыы.
Үлэ сонуна: тылдьыт оҥоруу.
Үлэ тоҕооhо: олоҥхоҕо баар көтөрдөргө тэҥҥээһиҥнэ тылдьыт оҥоруу.
Улэ научноьа: элбэх литератураны ааҕан, араас историческай көруулээх, итэҕэли, сиэри - туому, угус чинчийээччилэр улэлэрин, бэйэм көруулэрбин, чинчийиилэрбин түмэн, теманы арыйыы, дакаастааһын.
Туhаныллар суолтата:
1.Тылдьыты кытта улэлии үөрэнии;
2. Ааҕыыларга кыттыы;
3 Матырыйаал музейга киирэр,үөрэнээччилэр тутталлар;

тыл суолтатын чуолкайдык өйдуу үөрэнэригэр, тэҥнээһин ис хоһоонун ордук киэҥник өйдүүрүгэр уонна тус- туһунан суолталарын араара үөрэнэригэр, тылын культуратын үрдэтэригэр көмөлөһүөҕэ.
Олоҥхоҕо уус- уран ньымалар олус үгүстэр. Олортон тэҥнээһиннэргэ улэлээн көтөрдөргө тылдьыт оҥордум. Маннык тылдьыт олоҥхону дириҥник өйдүүргэ эрэ буолбакка, киһи интириэһэ күүскэ сайдарыгар , көтөр бииһин- ууһун араарарыгар, айылҕаны чугастык ылына, харыстыы үөрэнэригэр көмөлөөх. Билигин айылҕаҕа баар көтөр арааһын, майгытын билбэт киһи үгүс. Ахсаана аҕыйаабыт сэдэх көтөрдөр уратыларын бу олоҥхо тэҥнээһиннэриттэн билиэххэ сөп.

курдук,
Таҥнары намылыйан үүммүт эбит. (18стр.)
Туруйа көтөр кынатын курдук
Таҥнары тараадыйан (22стр.)
Паамат кыыл уллуҥун уҥуоҕун
Уһаты туппут курдук
Сырыылаах муруннаах,(51стр.)
Кэҕэ кыыл курдук
Кэс тылгын кэпсээн( 53стр.)
Туруйа кыыл курдук
Дорҕоонноох саҥалаах (55стр.)

кус сымыытын саҕа
Үрүҥ сөлөгөй (15стр.)
Уҥа диэки олорор киһи
Улар саҕа буолан
Уччаан көстөр, (37стр.)
Кэтэҕэриин баар киһи
Кэҕэ саҕа буолан
Кээмэйдэнэн көстөр (37стр.)

көтөрдөрүн, чыычаахтары, тыҥырахтаах көтөрдөрү, кыһыл кинигэҕэ киирбит сэдэх көтөрдөрү наардаан үөрэттим.

:

сайдарыгар , көтөр бииһин - ууһун араарарыгар, айылҕаны чугастык ылына, харыстыы үөрэнэригэр көмөлөөх. Билигин айылҕаҕа баар көтөр арааһын, майгытын билбэт киһи үгүс. Ахсаана аҕыйаабыт сэдэх көтөрдөр уратыларын бу олоҥхо тэҥнээһиннэриттэн билиэххэ сөп.
Бу улэбин өссө кэҥэтэн хамсыыр- харамай арааһын, тулалыыр айылҕа көстүүтүгэр сыһыаннаах тэҥнээһиҥҥэ салгыы тылдьыт оҥорор былааннаахпын.

 

кыыс бухатыыр.Дь .НКИ « Бичик» 2008.
2.Сивцева У.Д.Нам улууһун олоҥхоһуттара.
3. Ларионов В.Р.Саха айыы киһитэ.Дь.ТИД «Кудук» 1998.
4.Илларионов В.В.Якутское сказительство и проблемы возрождения олонхо.Новосибирск.Наука .2006.
5.Попова Акулина Олоҥхо киэн киэлитигэр .Дь.1995.
6.Тэрис.Айыы суола.Дь. «Бичик»2002.
7.Винокурова У.А. Бравина Р.И.и др.Күн Дьөһөгөй Айыы.Дь.НКИ «Бичик»2002.
8.ПоповаМ.А. ПавловА.Н.Саха үгэһин төрүт өйдөбүлэ.Дь. «Бичик»2000.
9.Саввинов А.С.,АржаковаН.А.А.,АлексеевВ.И.,ВарламоваР.П.Төрүт культура 5ч.Дь. «Бичик»1996.
10.СлепцоваФ.К.Үйэлэри үрдүнэн үлдьү көтөн…Бороҕон .2007.
11.Афанасьев П.С.,Слепцов П.А.,Попов Г.В.,Лиханов В.И..Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта.Дь. НКИ «Бичик» 1994.
12.Слепцов П.А. и др. Саха тылын быһаарыылаах тылдьыта. Том 1- 7.Новосибирск «Наука».2004.
13.Петрова З., Окорокова В.Саха поэзиятыгар маһы ойуулааһын суолтата.- Якутск, 1999. – 54 с.