Презентация, доклад Қазыбек би мен Бұқар жырау (Қазақ әдебиеті, 5-сынып)

Шешендік сөздердің елге белгілі адамдарға қатысы бар ма? 3. Шешендер мен билердің сөздері жазылып сақталған ба? 4. Шешендік сөздер тек дауларға байланысты ғана туған ба? 5. Шешендік сөзде халықтың тіл байлығы байқала ма? 6. Айтушылары ұмыт болған шешендік сөздер кездесе ме? 7. Шешендік сөздерді аталы сөз деуге бола ма?

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

Қазыбек би мен Бұқар жырау

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

Қаз дауысты Қазыбек Келдібекұлы (1667, Сыр бойы – 1764, қазіргі Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Теректі бұлағындағы қыстау, бұрынғы деректерде 1665 – 1765) – қазақ халқының XYII – XYIII ғасырлардағы үш ұлы биінің бірі, көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. Озық ойлы, әділ де көреген, батыл да батыр адам болған. Әділдігі мен алғырлығы үшін Тәуке хан Қазыбекті Орта жүздің бас биі еткен. Би Тәуке хан, кейін Сәмеке, Әбілмәмбет, Абылай ел билеген кезеңдерде де мемлекет басқару ісіне жиі араласып, ішкі – сыртқы саясатта хандарға ақыл – кеңестер беріп отырған. Хандықтың бірлігін сақтау мақсатында Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңдар жинағын жасауға атсалысқан.

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

«Қазбек пен Бұқар» мәтінінің мазмұнымен таныстыру.

Бұқар жыраудың өте қартайған кезінде көңілін сұрамақ болып Қаз дауысты Қазыбек би келеді.
Төсекте жатқан Бұқар жырау:
- Бірден онға дейін санның мағынасын маған ешкім айтып бере алмады, Қазыбек, сен айтып берші, - деген екен.
Сонда Қазыбектің берген жауабы:
Бір дегеніңіз – бірлігі кеткен ел жаман.
Екі дегеніңіз – егесіп өткен ер жаман.
Үш дегеніңіз - үш бұтақты шідерден шошынған ат жаман.
Төрт дегеніңіз – төскейге шыға алмаған кәрілік жаман.
Бес дегеніңіз – білікті адамнан белгілі азамат тумаған жаман.
Алты дегеніңіз – аймағын билей алмаған хан жаман.
Жеті дегеніңіз – жетем деген мақсатына жете алмаған жаман.
Сегіз дегеніңіз – серкесіз бастаған қой жаман.
Тоғыз дегеніңіз – толғаныңыз.
Он дегеніңіз – өткеніңіз, о дүниеге жеткеніңіз.

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

Төскей – таудың қия беткейі, биіктеу баурайы.

І топ

ІІ топ

ІІІ топ

Жырау - өз жанынан жыр шығарып айтатын және эпикалық дастандар мен толғауларды орындайтын халық поэзиясының өкілі. Сәуегейшілік, батагөйшілдік, түс көру, ырым айту, табиғат құбылыстарына болжамдар жасау (абыздың бір міндеттерін атқару) – көне дәуір жырауларына тән қасиет.

дегенің – үскі, Төрт дегенің – төсек, Бес дегенің – бесік, Алты дегенің – асық, Жеті дегенің – желке, Сегіз дегенің – серке, Тоғыз дегенің – торқа, Он дегенің – оймақ, Он бір – қара жұмбақ.

тұшымды ой қозғалатын өлең жазып көріңіз.

І топ

ІІ топ

ІІІ топ