Презентация, доклад на тему Оқушылардың экономикалық сауаттылығын арттыру жолдары

людей в процессе производства материальных благ.
Экономика – адамдар өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін шектеулі ресурстарды пайдаланғанда туындайтын таңдауларды зерттейтін ғылым; қоғамның өндіргіш күштерінің тиісті сатысына сай келетін өндірістік қатынастардың жиынтығы.
2.Экономические системы – формы организации хозяйственной жизни общества, различающиеся по способу хозяйственной деятельности людей, фирм, государства и типу собственности на экономические ресурсы.
Экономикалық жүйе – экономикалық өнімді өндіру, бөлу, айырбастау, тұтыну барысында туындайтын негізгі экономикалық қатынастардың нысаны мен мазмұнын айқындайтын қағидаттардың, ережелердің, заң жүзінде баянды етілген нормалардың тарихи тұрғыда пайда болған немесе белгіленген, елде жұмыс істеп тұрған жиынтығы.
3.Смешанная экономическая система – способ организации экономической жизни, при которой земля и капитал находятся в частной собственности, а распределение ограниченных ресурсов осуществляется как рынками, так и при значительном участии государства.
Аралас экономикалық жүйе – жер мен капитал жеке меншік иелігінде болып, ал шектеулі ресурстарды бөлуді рыноктармен қатар, мемлекеттің елеулі қатысуымен іске асырылатын экономикалық өмірді ұйымдастыру жолы.
4.Рыночная экономическая система - способ организации экономической жизни, при которой земля и капитал находятся в собственности отдельных лиц, а ограниченные ресурсы распределяются с помощью рынков.
Нарықтық экономикалық жүйе – жер мен капитал жеке меншік иелігінде болып, ал шектеулі ресурстарды бөлуді тұтынушылардың өзі іске асыратын экономикалық өмірді ұйымдастыру жолы.

Кестені толтыру:

Тапсырма 7. «Экономикалық жүйелердің айырмашылықтары» кестесімен жұмыстану (бос кестені толтыру қажет)

(1-6) осы рынок құрылымына сәйкес келетін жағдайды (а – м) тауып, жауап кестесіне енгізіңіз.

ҚР ұлттық банкі ұлттық валюта – теңгені эмиссиялауда ерекше құқыққа ие;
Көп автомобильдері бар қалада екі ғана бензин құятын станция бар;
Мемлекет жүргізген, Астананы салуға арналған конкурста бірнеше ірі құрылыс компаниялары қатысты
Ақ саңырауқұлақтардың нарығында көптеген сатушылар мен сатып алушылар бар;
Бірнеше өндірушілер өсіреген қант қызылшасы қант зауыттарында өңделеді;
Құрылыс тасын жасаушы жалғыз компания өз өнімін үйдің сыртын безендіретін компанияға ұсынады;
Гүлдер көптеген дүкендерде сатылады, ал бұл дүкендерге келуші тұтынушылар да көп;
Көптұрғынды қаланы сүтпен көптеген шаруа қожалықтары қамтамасыз етеді;
Аудан орталығында жалғыз әмбебап магазин бар;
Студенттердің көбі оқу кезінде үйді пәтерін берушілерден жалға алады;
Бірнеше кір жуатын порошок өндірушілер көптеген үй шаруашылығына қызмет көрсетеді.
Кремний өндіруші компания өз өнімін компьютер чиптерін жасаушы фирмаға ұсынады.


Жауаптар: 1 – г, д, з, 2 – ж, к 3 –б, в, д, л 4 – а, е, и, м

Еңбек нарығының негізгі сипатын түсіну үшін келесі ұғымдар мен терминдерді білу керек:

Осы түсініктер мен терминдерге сәйкес келетін анықтамаларды табыңыз.
Жалданып жұмыс жасайтын, жеке бизнеспен айналысатын, мемлекет қызметіндегі немесе оқитын еңбекке жарамды халықтың бір бөлігі.
Ел тұрғындарының жұмысқа жарамсыздарын алып тастағандағы бөлігі.
Жұмыссыздар санының жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздардың қосындысына қатынасы.
16 жасқа дейінгі және зейнеткерлік жастағы ел тұрғындарының бір бөлігі.
Жұмысы жоқ, бірақ істегісі келетін, оны іздеп жүрген экономикалық белсенді халықтың бір бөлігі.
Жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздарды қоса алғандағы халықтың жұмысқа жарамды бөлігі.
7.Экономикалық белсенді халықты алып тастағандағы еңбекке жарамды тұрғындардың бір бөлігі

тапсырма. Әрбір ұғымға (терминге) сәйкес келетін өз анықтамасын тауып, жауап кестесіне енгізіңіз.

Дұрыс жауабы: 1 - Д, 2 - В, 3 - Б, 4 - И, 5 – А, 6 - Г, 7 - З, 8 - Ж, 9 - К, 10 – Е.

– қол көтеріңіз)

1. Салықтар мемлекеттін пайда болуымен бірге қалыптасты (дұрыс)
2. Мемлекеттік бюджет шығындарының ең басты көзі – салықтар (дұрыс емес)
3. Төлету әдістеріне қарай салықтар тікелей және жанама түрлеріне бөлінеді (дұрыс)
4. Салықтар – бұл мемлекеттің бюджетке және жеке заңды тұлғалардан алатын міндетті жарнасы (дұрыс)
5. Салықтардың төмендеуі орта және шағын кәсіпкерліктің дамуын ілгерілетеді (дұрыс)
6. Акциз – меншікке салынатын салық (дұрыс)
7. Салық объектілері – салық төлеушілер болып табылады (дұрыс емес)
8. Мемлекеттік бюджеттің табысы салықтардан тұрады (дұрыс)
9. Салық – қоғамдағы экономикалық қатынастардың аса қажетті буыны (дұрыс)
11. Белгілі бір тәртіппен экономикалық қызметке қатысушы және толық құқықты қызмет субъектісі ретінде әрекет етуші адам заңды тұлға болып табылады (дұрыс емес)
10. Еңбекақыдан немесе табыстан табыс салығы ұстанылады (дұрыс)
12. Жеке тұлға - заң бойынша азаматтық құқықтар мен міндеттердің дербес субъектісі болып табылатын кәсіпорын, мекеме, ұйым,фирма; өзінің міндеттемелі бойынша жауап береді, фирмалық атауы, дербес балансы мен сметасы, банкілерде есеп айырысу шоттары,сондай-ақ елтаңбалы мөрі бар, дербес салық төлеуші (дұрыс емес)

келісімін жасадыңыз. Еңбек келісімінде еңбекақы көлемі 15 000 теңге деп көрсетілген. Алайда, айдың соңында 15 000 теңгенің орнына Сіз 13 051 теңге айлық алдыңыз. Сіздің құқыңыз бұзылды ма? Еңбекақыдан немесе табыстан қандай салықтар ұсталынады?
Шешуі:
1. Міндетті зейнеткерлік жарна ұсталынады. Ол еңбекақы соммасынның 10 % -ын құрайды және олар Сіздің зейнетақы шотыңызға аударылады.
15 000теңге Х 10%=1 500теңге – зейнетақы шотына төленетін сомма (міндетті)
2. Табыс салығы ұсталынады. Табыс салығын бухгалтерлік бөлім арнайы кесте бойынша ұстайды. Табыс салығының мөлшері табыс мөлшеріне байланысты. Табыс жоғары болған сайын, салық төлеу мөлшері де жоғары болады. Ол арнайы кесте бойынша есептеледі, ай сайын өзгеріп отырады. Салық төлемдері мен басқа да төлемдерді қолдану және есептеу үшін мемлекет жыл сайын белгілейтін есептік көрсеткіш 10515 қолданылады.
10 515 – 15 000 - 1500 = (13 500 – 10 515) / 10% = 299 теңге - ұсталынатын табыс салығының мөлшері.
3. Кәсіподақ мүшелік жарна ұсталынады. Ол еңбекақы соммасынның 1 % -ын құрайды 15 000 теңге х 1% = 150 теңге
4. Сіздің қолға алатын айлық мөлшері 15 000 – 1 500 - 150 - 299 = 13 051 теңге.

Жауабы: алатын сомма 13 051 теңге.

бюджет дегеніміз не?
А) қоғамның жалпы ақша қорын пайдалану мен құрылуының негізгі қаржы жоспары
Б) жанұяның ақша формасының құрылу жоспары
В) тек қана кәсіпорынның ақша қоры
2. Қазақстанның мемлекеттік бюджеті қандай бөлімдерден тұрады?
А) Мемлекеттік және жергілікті
Б) аймақтық және мемлекеттік
В) Республикалық және дүниежүзілік
3. Мемлекеттік қаржы жүйесінің негізгі буыны не болып табылады?
А) Мемлекеттік бюджет
Б) Отбасы бюджеті
В) Кәсіпорынның бюджеті
4. Мемлекеттік қарыз дегеніміз не?
А) белгілі бір мезгіл ішінде бюджеттің теңесу сомасы
Б) белгілі бір мезгіл ішінде жинақталған бюджет тапшылығының сомасы
В) белгілі бір мезгіл ішінде бюджет табысының сомасы
5. Мемлекеттік қарыз қандай топтарға бөлінеді?
А) ұзақ және қысқа мерзімді қарыздар
Б) ішкі және сыртқы қарыздар
В) қайтарылуы қажетті қарыздар
6. Бюджет –
А) табыстарды реттеу жоспары
Б) шығындарды реттеу жоспары
В) табыс пен шығындарды реттейтін қаржы жоспары
7. Бюджет тапшылығы қандай жағдайда болады?
А) кіріс шығыннан асып кеткен жағдайда
Б) шығын кірістен асып кеткен жағдайда
В) шығын мен кіріс теңескен жағдайда

анықтамалар мен ұғымдардың терминдер мен түсініктемелірін жазыңыз:
1. Мемлекеттің ақша қаржысының негізгі орталықтандырылған ұлттық қоры, ол алдағы қаржылық жылға көзделген кірістер мен шығындарды біріктіретін қаржылық жоспар – мемлекеттік бюджет деп аталады.
2. Орталық және жергілікті органдар жинайтын салықтар, мемлекеттік займдерден, бюджеттен тыс немесе мақсатты қорларының төлемдерінен құралады – бұлар мемлекеттік бюджеттің кірістері.
3. Мемлекетті басқару, денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, құрылыс, көлік және байланыс, мемлекеттік қызмет көрсету, әлеуметтік сақтандыру және қамтамасыз ету, әскери шығындар, экологиялық мәселелерді шешуге кететін шығындар және т.б. – бұлар мемлекеттік бюджеттің шығындары.
4. Көзделген табыстар көзделген шығындарға тең болса - ол балансталған бюджеті
5. Бюджеттің шығындары табыстардан басым болса, онда олардың арасындағы айырма тапшылық (жетіспеушілік) деп аталады
6. Табыстар шығындардан басым болатын болса, онда бюджет белсенді (профицит) болады
7. Мемлекеттің өтелмеген қарыздары, міндеттемелері, несиелері және оларға байланысты төленбеген пайыздары бойынша берешегінің жалпы сомасы мемлекеттік борыш деп аталады.
8. Мемлекеттік борыштың түрлері – сыртқы немесе ішкі бюджеттік борыш.
9. Елдің айналымында жүрген ақша бірлігі, сол елдің ақша өлшемі – валюта
10. Бір заңды немесе жеке тұлға /несиегер/ екінші тұлғаға /қарызгерге/ беретін ақшалай немесе тауар-материалдық құндылықтар беруі жөнінде мәмілені несие деп атаймыз.

Кестедегі графаларды толтыруға немесе өзгертуге болады.

газетные заголовки (республиканские и областные). Классифицируйте каждый из заголовков по соответствующим категориям экономических функций государства. Объясните, что некоторые из заголовков могут относиться более чем к одной функции. Впишите ответы в соответствующие графы:
«Экономические функции государства»

«Газетные заголовки»
Приоритеты развития малого предпринимательства
Эффективные механизмы в проведении ценовой политики (коммунальные услуги)
Сфера культуры – перспективы и задачи
Начинается реабилитация дороги Уральск – Атырау
Заседание областного штаба по охране рыбных запасов
Быть столице красивой и сильной
Экология: все зависит от нас с вами
Будут повышены пенсии
Станет ли земля объектом торговли?
Мажилис принял закон о борьбе с коррупцией
Нужно ли поднимать зарплату сотрудникам таможни?
Заживем по-прежнему? Подписано соглашение Казахстана с Россией о совместном использовании космодрома Байконур?
Возрождение аула – государственный приоритет
Молодежь выбирает здоровье

айлакер, қарызға берген – пайдакер.
Тереңнен тапқан – кен қымбат, тебірене сүйген – ел қымбат.
Бес тиындық қоян, он тиымдық зиян.
Таудағы тайдан, табақтағы құйрық артық.
Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Нарқын танымаған сөз құлазиды.
Қорқа жесең қой қалады, тарта жесең тай қалады.
Судың да сұрауы бар.
Теңге тиыннан құралады.
Көрпеңе қарай көсіл.
Есептей білгеннің есесі кетпейді.
Қыс киерін жаз киіп, жаз киерін қыс киес, кедей қайдан байысын.
Еңбегіне қарай өнбегі
Еңбек адамның екінші анасы
Ұстаны соққан пышағынан таниды
Еңбексіз өмір – сөнген көмір.
Кәсіп, кәсіп түбі – нәсіп.

давай мне лишь под залог!
2. Совет начинающему предпринимателю: если уменьшились доходы – срочно сокращай расходы.
3. «Деньги любят счет и требуют к себе уважения»
4. Человек без денег в кармане проходит через рыночную площадь особенно быстрыми шагами.
5. Бизнесмен без компьютера, что крестьянин без трактора!
6. Монополизм – враг свободного рынка.
7. «Денежка не бог, а бережет»
8. Тот, кто не любит богатых, но при этом сам хочет разбогатеть, никогда этого не добьется.
9. Долг платежом красен.
10. У них финансы поют романсы.
11. Близко то время, когда человек без пластиковой карточки будет напоминать древнего человека, пользующегося каменным ножом вместо металлического.
12. Производи добротные вещи, продавай их по доступным ценам – и тебе не страшна конкуренция!
13. Дела из тени, бизнесмен, выводи – только по-честному свой бизнес веди.
14. Штраф пускай того подправит, кто дела ведет без правил.
15. Посчитайте, сколько копеек стоит Алешка: Алешка три гроша, шейка – копейка, алтын – голова, по три денежки-нога: вои и вся ему цена.
16. Боишься, не делай, делаешь не бойся. / Чингисхан/
17. За морем телушка-полушка, да рубль-перевоз.
18. В бизнесе часто вредна изоляция, ее должна заменить интеграция!
19. Кто богат – покупает товар навсегда, а кто победнее или поэкономней арендует на время.
20. Хочешь достичь успеха в бизнесе – не забывай о маркетинге.

21. Не будь ротозеем – не попадешь на удочку мошенника.
22. Доход чтоб иметь – развивай управление. Менеджмент выбирает твое поколение.
23. Фирма веников не вяжет.
24. Помни, что наука требует знаний, инновации требуют науку, а бизнес требует инноваций.
25. Менеджер на фирме, что рулевой на корабле.
26. Успеха достичь не оставляй попытки, чтоб бизнес не «съели»убытки.
27. Даже любовь не свела с ума стольких людей, сколько мудрствования о сущности денег.
/Ульям Гладсон/
28. Родись, крестись, женись, умирай за все денежки подай /Русская пословица./
29. «Уговор дороже денег»
30. Лишние деньги – лишняя забота
31.«Ничто не дальше вчерашнего дня, ничто не ближе завтрашнего» /Казахская народная пословица/
32. «В жизни людей есть момент прилива, который если им воспользоваться, приведет к успеху, если его упустить, то дальнейший путь будет протекать по мелководью и несчастью» /Шекспир/
33. «Великие возможности приходят ко всем, но многие даже не подозревают, что встретились с ними» /Даннинг/
34. Кто не рискует – тот не пьет шампанского
35. Выполняй договоры – не будет совести укора!
36. И все таки главное в людях – духовное богатство, ум, культура, знания.