Афанасьевна,
Ньурба улууhун С.И.Алексеев аатынан Дьиикимдэ сүрүн оскуолатын учуутала
- Главная
- Разное
- Образование
- Спорт
- Естествознание
- Природоведение
- Религиоведение
- Французский язык
- Черчение
- Английский язык
- Астрономия
- Алгебра
- Биология
- География
- Геометрия
- Детские презентации
- Информатика
- История
- Литература
- Математика
- Музыка
- МХК
- Немецкий язык
- ОБЖ
- Обществознание
- Окружающий мир
- Педагогика
- Русский язык
- Технология
- Физика
- Философия
- Химия
- Шаблоны, фоны, картинки для презентаций
- Экология
- Экономика
Презентация, доклад на тему Материал по изучению культуры народов саха, якутского языка и литературы
Содержание
- 1. Материал по изучению культуры народов саха, якутского языка и литературы
- 2. Хатыҥ туоһа бөҕөтүн, аһы буорту гымматын таба
- 3. ММэһэмээн Чабычах Тууйас Саар ыаҕас Ыаҕас
- 4. Хастанар кэмэ: туос үчүгэйдик хоҥнубут кэмигэр, ортотунан
- 5. Хатыңңа үүнэр кунаах тэллэй. Чага эмкэ туттуллар.Хатың сэбирдэ5э эмтээх
- 6. Мэhэмээн Бурдук, арыы кээмэйдиир иһит
- 7. ЧабычахМааныга туттуллар чабычах. 19 бүтүүтэ. Үүт туруорарга, арыы таптайарга, бурдук көтүтэргэ, балык астыырга, ыраастыырга аналлаах
- 8. Ойуулаах чабычах
- 9. Тууйас Арыы кутуллар мас түгэхтээх иһит. 1-1, 2 кг кээмэйдээх.
- 10. Ыаҕас — улахан, киэҥ истээх, элбэх үүтү-сүөгэйи, кымыһы хаһаанарга аналлаах
- 11. Саар ыаҕасКөннөрү ыаҕастан 3-5 төгүл улахан. Ыһыахтарга кымыс куталлар.
- 12. Ынах ыырга, сир астыырга туттуллар. Ыа5ас
- 13. Сылгы ыа5аhаБиэ үүтүн мунньаллар.
- 14. Маллаах иhитИистэнэргэ туттуллар иһит.
- 15. Чэй иhитэ
- 16. Отоннуурга туттуллар иһит. Оңоойук
- 17. Көңкөлөй Кыараҕас моойдоох иhиккэ убаҕас аhы кутарга аналлаах кѳңдѳй айах, боруоңка.
- 18. улахан, 10—20 биэдэрэ истээх, тар хаһаанар туос иһит (уһаат); Холлоҕос
- 19. Ону-маны, холобур кы-ра балыгы сүгэ сылдьарга, арыы-ас хаһаанарга, соро-ҕор
- 20. Мээрэй- 1кг кэриҥэ иһитТордуйа- убаҕас ас кутарга
- 21. Томторук
- 22. Туос ынахтар
- 23. Туоhунан иистээни маастардараХристофорова Антонина Степановна Оконешникова Александра
- 24. Сиик араастара
- 25. Слайд 25
- 26. Слайд 26
- 27. “САХА ИҺИТЭ”Таайбараҥ ыйытыылара .Сытыары:1.Киэргэли, симэҕи угар иһит.3.
- 28. Слайд 28
Хатыҥ туоһа бөҕөтүн, аһы буорту гымматын таба көрөн, өйдөөн үгүс иһиттэрин-хомуостарын хатыҥ туоһуттан оҥостоллоро уонна хаһааналлара
Слайд 1Туос иhиттэр
Ньурба улууhун С.И.Алексеев аатынан
Дьиикимдэ сурун оскуолата
Таңан оңордо: Сабычикова Любовь
Слайд 2Хатыҥ туоһа бөҕөтүн, аһы буорту гымматын таба көрөн, өйдөөн үгүс иһиттэрин-хомуостарын
хатыҥ туоһуттан оҥостоллоро уонна хаһааналлара
Слайд 3ММэһэмээн
Чабычах
Тууйас
Саар ыаҕас
Ыаҕас
Сылгы ыаҕаһа
Маллаах иһит
Чэй иһитэ
Оҥоойук
Холло5ос
Тымтай
Туос иһит арааһа
Слайд 4Хастанар кэмэ: туос үчүгэйдик хоҥнубут кэмигэр, ортотунан бэс ыйын бүтүүтүттэн от
ыйын ортотугар дылы хастанар. Туос эрдэ кэлбит дьылга эрдэлээн, хойутаабыт дьылга хойутаан хоҥнор. Кураан сайын болдьоҕун иннинэ сыстан хаалар, онон ардахтаах сайын атырдьах ыйыгар диэри туоһу хастыахха сөп.
Туоhу хастааhын: саха быһаҕа, эбэтэр сытыы төбөлөөх быһах туттуллар. Мас тэмэлдьитин алдьаппакка хайа баһыллар уонна оргууй быһах төбөтүнэн араарыллар. Хайа суруйбут сирин хатыҥ бэйэтин буорунан-сыыһынан абырах курдук сотуллар. Хастаммыт туос уорҕата халыҥ, өрөҕөтө ыраас, мутуга суох, хабырыттаҕаһа суох буолуохтаах.
Харайыы: Хастаныллыбыт туоһу харайбакка хоннордоххо туос үрүҥ өттүн диэки эриллэн, түүрэ тардыбытынан барар. Онон дьиэҕэ аҕалаат да харайар ордук. Суулаан, эбэтэр бэйэ-бэйэтин үрдүгэр ууран баттатан умуһахха ууруллар. Харатыҥы саһархай өҥнөннөҕүнэ бөҕөргүүр. Туоһу хастыах иннинэ сири-дойдуну арыылаах алаадьынан аһаталлар, алҕаныллар.
Туос иһити тигии: тигэргэ чапчааһыҥҥа уонна куругар өҥнөөх туос наада буолар. Туоһу сыстыбытын кэннэ, о.э. атырдьах ыйын ортотун диэки хастаан ыллахха, туос ис өттүгэр тэмэлдьи диэн ааттанар чараас хос араҥалаах буолар. Тэмэлдьилээх туоһу сытыара түстэххэ өҥө уларыйан бороҥ туос буолар
Туоhу хастааhын: саха быһаҕа, эбэтэр сытыы төбөлөөх быһах туттуллар. Мас тэмэлдьитин алдьаппакка хайа баһыллар уонна оргууй быһах төбөтүнэн араарыллар. Хайа суруйбут сирин хатыҥ бэйэтин буорунан-сыыһынан абырах курдук сотуллар. Хастаммыт туос уорҕата халыҥ, өрөҕөтө ыраас, мутуга суох, хабырыттаҕаһа суох буолуохтаах.
Харайыы: Хастаныллыбыт туоһу харайбакка хоннордоххо туос үрүҥ өттүн диэки эриллэн, түүрэ тардыбытынан барар. Онон дьиэҕэ аҕалаат да харайар ордук. Суулаан, эбэтэр бэйэ-бэйэтин үрдүгэр ууран баттатан умуһахха ууруллар. Харатыҥы саһархай өҥнөннөҕүнэ бөҕөргүүр. Туоһу хастыах иннинэ сири-дойдуну арыылаах алаадьынан аһаталлар, алҕаныллар.
Туос иһити тигии: тигэргэ чапчааһыҥҥа уонна куругар өҥнөөх туос наада буолар. Туоһу сыстыбытын кэннэ, о.э. атырдьах ыйын ортотун диэки хастаан ыллахха, туос ис өттүгэр тэмэлдьи диэн ааттанар чараас хос араҥалаах буолар. Тэмэлдьилээх туоһу сытыара түстэххэ өҥө уларыйан бороҥ туос буолар
Слайд 7Чабычах
Мааныга туттуллар чабычах. 19 бүтүүтэ. Үүт туруорарга, арыы таптайарга, бурдук көтүтэргэ,
балык астыырга, ыраастыырга аналлаах
Слайд 10Ыаҕас — улахан, киэҥ истээх, элбэх үүтү-сүөгэйи, кымыһы хаһаанарга аналлаах сиэдэрэй тигиилээх, ойуулаах-бичиктээх ытык туос
иһит.
Арааhа:
саар ыаҕас
сылгы ыаҕаһа
кыллаах ыаҕас
талахтаах ыаҕас
Арааhа:
саар ыаҕас
сылгы ыаҕаһа
кыллаах ыаҕас
талахтаах ыаҕас
Слайд 19Ону-маны, холобур кы-ра балыгы сүгэ сылдьарга, арыы-ас хаһаанарга, соро-ҕор малы да хаалыыр анал-лаах
ньолбуһах түгэхтээх, туруору эркиннээх туос иһит.
Кыра тымтай тымта-ка диэн аатырар. Үксүгэр туос хаппахтаах буолар. Тигиитэ судургу (арыт олус сиэдэрэй).
Көрүҥнэрэ: мастаах тымтай, сүлүүдэлээх тымтай, тымтака, чарт тымтай.
Кыра тымтай тымта-ка диэн аатырар. Үксүгэр туос хаппахтаах буолар. Тигиитэ судургу (арыт олус сиэдэрэй).
Көрүҥнэрэ: мастаах тымтай, сүлүүдэлээх тымтай, тымтака, чарт тымтай.
Тымтай
Слайд 20Мээрэй- 1кг кэриҥэ иһит
Тордуйа- убаҕас ас кутарга аналлаах кыра иһит
Тымтай-балыгы сүгэр
иһит
Далбар-улахан чабычах
Тымтака-арыы, өйүө кутарга аналлаах иһит
Далбар-улахан чабычах
Тымтака-арыы, өйүө кутарга аналлаах иһит
Туос иһит арааһа
Слайд 23Туоhунан иистээни маастардара
Христофорова Антонина Степановна
Оконешникова Александра Фоминична
Гермогенов
Павел
Павлович
Черноградская
Мария Михайловна
Новгородова Марфа Иннокентьевна
Горохова Александра Егоровна
Христофорова Антонина Степановна
Слайд 27“САХА ИҺИТЭ”
Таайбараҥ ыйытыылара .
Сытыары:
1.Киэргэли, симэҕи угар иһит.3. Ууну эбэтэр балыгы
кутар намыһах иһит 6. Икки өттүнэн эриэн ситии быа тутаахтардаах, түөрт сиринэн сиэн бытырыыстардаах мааныга туттуллар улахан иһити өбүгэлэрбит туох чабычах дииллэрий? 7. Билиҥҥи биэдэрэҕэ майгынныыр иһит.
8.Чэй иһэргэ туттуллар мас иһит.9. Кээмэйдииргэ туттуллар кыра иһит
11. Үөһэ өттө киэҥ, аллараа өттө үмүрүк быһыылаах араас кээмэйдээх иһит.12. Саамай улахан саар ыаҕас, оттон саамай кырата туох диэн ааттанарый?
Туруору:
1. Ыйааһыҥҥа мээрэй быһыытынан туттуллар иһит.2. Сүүрбэ- отут киилэ истээх хочоҕор иһит.4. Иистэнэр тэрили угар .... иһит. 5. Түгэҕэ уонна хаппаҕа мастан оҥоһуллар иһит.10. Балыгы сүгэргэ аналлаах ньолбоҕор иһит.
8.Чэй иһэргэ туттуллар мас иһит.9. Кээмэйдииргэ туттуллар кыра иһит
11. Үөһэ өттө киэҥ, аллараа өттө үмүрүк быһыылаах араас кээмэйдээх иһит.12. Саамай улахан саар ыаҕас, оттон саамай кырата туох диэн ааттанарый?
Туруору:
1. Ыйааһыҥҥа мээрэй быһыытынан туттуллар иһит.2. Сүүрбэ- отут киилэ истээх хочоҕор иһит.4. Иистэнэр тэрили угар .... иһит. 5. Түгэҕэ уонна хаппаҕа мастан оҥоһуллар иһит.10. Балыгы сүгэргэ аналлаах ньолбоҕор иһит.
