Слайд 1 Қоспалы болат. Қоспалы болатқа қосынды үстемелер
№82 топ
Шелек
Политехникалық Колледжі
Слайд 2
Машина жасауда қолданылатын қандай қорытпаларды білесіз?
Нихромдар дегеніміз не?
Нихром құрамына мысал келтіріңіз?
Монета
өндірісі үшін пайдаланылатын қорытпа құрамы қандай ?
Дәнекерлер дегеніміз не?
Слайд 4Легіренген болат деп құрамында кәдімгі қоспалардан басқа арнайы легірлеуші элементтер –
хром, никель, ванадий, кобальт, вольфрам, молибден , титан және т.б. Енгізілген болатты айтады. Легірленген болаттың аты легірлеуші элементке байланысты болады, мысалы, хромды, никельді ванадийлі, хром-никельді, хром-марганец-молибденді және т.б.
Легірлеуші элементтерді орыс әріптерімен белгілейді: марганец – Г, кремний – С, хром – X, никель – Н, вольфрам – В, кобальт – К, молибден – М, алюминий – Ю, мыс – Д, титан – Т, ванадий – Ф, ниобий – Б, бор – Р, цирконий – Ц, фосфор – П, азот – А.
Слайд 5
Хром – болаттың беріктілігін, қаттылығын жоғарылатады, иінді біліктер тұтқырлығын сақтайды. Хромды
болаттан тісті тегершіктер, тісті бұрандамалар жасалады. Тоттанбайтын болаттың құрамындағы хромның мөлшері 14 пайызға дейін жетеді, одан өлшеу аспаптары, хирургиялық құрал-саймандар жасайды.
Никель беріктілікті, тұтқырлықты, болаттық таттануға төзімділігін жоғарылатады.
Слайд 6
Кремний болаттың серпімділігін, ыстыққа төзімділігін арттырады. Мәселен, рессорлық болат.
Молибден
мен марганец болаттың пісірілу қасиетін арттырады.
Титан мен вольфрам болаттың ыстыққа беріктілігі мен қышқылға төзімділігін жоғарылатады.
Вольфрам болаттың қаттылығы мен ыстыққа төзімділігін ұлғайтады.
Кобальт соққы тұтқырлығын ұлғайтады.
Хром, никель, алюминий, мыс болаттың тоттануға төзімділігін жоғарылатады.
Слайд 7Қоспалы болаттың таңбалануы
Қоспалы болаттардың маркасы, яғни таңбасы оның химиялық құрамын
көрсететін әріп және цифрадан тұрады.
Алғашқы екі цифр – бұл пайыздың жүздік үлесіндегі көміртегінің мөлшері. Әріптерден кейінгі сандар – бүтін бірліктегі қоспалы элементтердің мөлшерінің пайызы. Егер цифр көрсетілмесе қоспалы элементтердің мөлшері 1,5 пайызға дейін екенін білдіреді.
Мысалы, 40ХН4А таңбалы болатта 0,40 пайыз көміртегінің мөлшері бар.
Хром 1,5 пайызға дейін, никель 4 пайыз.
А – күкірт пен фосфордан тазарталған жоғары сапалы дегенді көрсетеді.
Слайд 8Қоспалы болатты қолдану.
1. 14ГС, 18Г2С және 30Г2С таңбалы болаттар – бұлар
арматуралық болаттар, жақсы пісіріледі, олардан домна пештерінің құрылымдары жасалады.
2. 12 ГС маркалы болаттан тежегіштің қолды иінтірегінің корпусы, артқы белдіктің картерінің балкасы, отын құю биігінің құбыры, қозғалтқыш тірегінің кронштейні, рөл тартымы маятнигінің иінтірегі жасалады.
3. 15 ГЮТ болатын пісірілген лонжерондар жасауға пайдаланыды.
4. 30Х, 40Х, 35Х, 18ХГТ, 40ХН таңбалы болаттар тісті біліктер мен тегершіктер жасауға арналған.
Слайд 95. 15Х, 20Х таңбалы болаттар цементтелген және шыңдағаннан кейін бетті қатайтып,
өзегі тұтқырланады, сондықтан соққылы жүктемені жақсы қабылдайды. Соңғысы автомобиль бөлшектері үшін өте маңызды. Дәл осындай болаттан піспекті саусақтар, қақпақ тіргіштері, кардан айқастырмалары, дифференциал сателиттерінің өстері жасалады.
6. В8, В12, В18 – вольфрам қосылған тез кескіш құралдық болат. Бұл болаттан кескіш құрал-саймандар – бұрғылар, фрезалар, аралар, кескіштер жасайды.
Слайд 10Қатты қорытпалар
Қатты қорытпалар жоғары қаттылыққа, беріктілікке, тозуға төзімділікке, ыстыққа шыдамдылыққа
(1200 дейін) ие болады. Қатты қорытпалардың құрамында вольфрам карбидтері, титан карбидтері, кобальт кіреді.
Қатты қорытпаларды ВК2, ВК6, ВК8 ұнтақты біріктірумен алады (ұнтақты металлургия) .
Слайд 11Үйге тапсырма:
Н.Н. Остапенко, М.Н. Кропивницкий «Металдар технологиясы»: 58-60 беттер.
Слайд 12РЕФЛЕКСИЯ:
БҮГІНГІ САБАҚТАН АЛҒАН ӘСЕРІМ
ТАҢЫРҚА-ДЫМ
НЕМҚҰРАЙЛЫ БОЛДЫ
ПОЗИТИВ
САБАҚ БОЙЫ ҰЙҚЫМ КЕЛДІ
НЕГАТИВ
Слайд 13Назарларыңызға рахмет!
Сабақ аяқталды!