Презентация, доклад на тему Буын, оның түрлері

мәлімет беру,буын түрлерін мәтін ішінде ажырата білуге дағдыландыру
Б)Дамытушылық:
сөздік қорын молайту, тілін дамыту, дыбыс-
тан сөз, сөзден сөйлем құру арқылы сөйлеу шеберлігіне төселдіру, ойлау қабілеттерін
арттыра отырып, шапшаңдыққа үйрету
Ә)Тәрбиелік: оқушыларды отансүйгіштікке, адамгершілікке,жақсы мінез- құлыққа тәрбиелеу, дүниетанымы қаыптасқан дара тұлға дайындау

аралас
Сабақтың типі: жаңа сабақты меңгерту

Сәйкестендір
қазақ тіліне тән дыбыстар а,ә,о,ө,е,э

2. “талапкер”-неше буын? б,в,г,ғ,д,з,ж,

3.езулік дауысты а,ә,е,э,ы,і,и

4. қатаң дауыссыз ә,ғ,қ,ң,ө,ұ,ү,һ,і

5.жіңішке дауысты р,л,й,у,м,н,ң

6.еріндік дауысты 3

7.ұяң дауыссыз ы,і,и,у,ұ,у

8 ашық дауысты ө,о,ұ,ү,у

9.үнді дауыссыз п,ф,к,қ,т,с,ш,щ,х,ц,ч,һ

10.қысаң дауысты ә,ө,ү,і,е,э,и,у

Сәйкестендір
қазақ тіліне тән дыбыстар а,ә,о,ө,е,э

2. “талапкер”-неше буын? б,в,г,ғ,д,з,ж,

3.езулік дауысты а,ә,е,э,ы,і,и

4. қатаң дауыссыз ә,ғ,қ,ң,ө,ұ,ү,һ,і

5.жіңішке дауысты р,л,й,у,м,н,ң

6.еріндік дауысты 3

7.ұяң дауыссыз ы,і,и,у,ұ,у

8 ашық дауысты ө,о,ұ,ү,у

9.үнді дауыссыз п,ф,к,қ,т,с,ш,щ,х,ц,ч,һ

10.қысаң дауысты ә,ө,ү,і,е,э,и,у

тұйық Б: дауыссыз + дауысты+ дауыссыз= бітеу

болу керек және оның саны бір буында біреуден артық болмауы тиіс.Сонда сөздің құрамында қанша дауысты болса, сонша буын болады.
2. Буында мағына болмайды. Кейбір сөздердің әрбір буыны лексикалық немесе морфологиялық мағынасы бар бөлшектерге тура келіп қалады. Мұны кездейсоқ сәйкестік деп түсіну керек. Буында мағына болуы міндетті емес.
Қазақ тіліндегі байырғы сөздер бірыңғай не жуан буынды, немесе жіңішке буынды болып келеді. Қазақ тілінде жуан және жіңішке буынды (аралас буынды) орыс және өзге тілдерден енген сөздер кездеседі.
Қазақ тілінің байырғы сөздері, буындары қос (екі) дауыссыздан басталмайды. Орыс тілінен енген біраз сөздің біздің тілімізде жазылуы соның айғағы: бөрене (бревно), кереует (кровать), үстел (стол), тіпті үш дауыссыздан да бастала береді: стиль, спорт, студент, стратегия т.б.
Бас (бірінші) буын болмаса, қалған буындар дауыстыдан басталмайды.

сабаққа деген қызығушылықтарын арттырады. Пәнаралық байланыс жасап,сабақты жаңа қырынан ашып, оқушыны жалықтырмай жаңа білім игерілуіне мүмкіндік туғызады.

1.Шартты
белгілерімен таныстыру.
Шартты белгілер:
O – жалпы дыбыс
- дауысты дыбыс
- дауыссыз дыбыс
Ø –жоқ деген белгі
2. Дыбыстарға математикалық тәсілмен мінездеме беру.
Берілгені: Көртышқандар,жолбарыстар,мешкейлігіне сөздерінде қанша дыбыс, оның нешеуі дауысты, нешеуі дауыссыз?
Көртышқандар= қанша дыбыс бар?= нешеуі +нешеуі =?
Жолбарыстар= қанша дыбыс бар?= нешеуі + не нешеуі =?
Мешкейлігіне=қанша дыбыс бар?= нешеуі + + нешеуі =?
Берілгені: Көртышқандар, жолбарыстар, мешкейлігіне =О= + + = =

Оның төртеуі,олар 2 а, ы, е дауысты дыбыстар.Себебі: .
Жетеуі, олар х , л , қ , т , р , м , н дауыссыз дыбыстар.Себебі:
Шешуі:4 дауысты, 7дауыссыз дыбыс
Халықтармен = 11 ° = 4 (2а, ы, е) + 7 (х ,л , қ , т , р , м , н)= 11

4-дауысты
4-бітеу буын

орнына қой, буын түрлерін ажырат
А) н м ә д и е т е = мәдениет
Ә) т л е д и р е д а= теледидар
Б) ж р а п ы қ а = жапырақ
В) б а о т а н қ = ботақан

Ашық буын тобына

Тұйық буын тобына

Бітеу буын тобына

Қызықты сұрақтар: Бота мен қозы неге ұқсас. Бала, шала, дана, сана сөздерінде не өзгеріс бар?

а) Егер А-дан бастасаң, Бар әлемнің данасы, Егер о-дан бастасам, Адамзаттың санасы.( ) Б)Қызықты сұрақтар: 1.Қолда буын көп пе? Аяқта буын көп пе? 2.Шалға қарағанда балада не көп?

а) Егер т-дан бастасаң, Бар тағамға дәм берер, Егер қ-дан бастасаң, Шыңыраумын ең терең. ( ) б)Қызықты сұрақтар: 3.Ант- қант, Оқ- тоқ, Ұрт- мұрт сөздерінің ерекшелігі неде?

Кім шапшаң ?

дауыссыз жасала ма? Иә Жоқ 2. Дауыссыз дыбыстар үн мен салдырдың қатысына қарай 3-ке бөліне ме? Иә Жоқ 3. б,в,г,ғ дыбыстары үнді дауыссызға жата ма? Иә Жоқ 4. ”Темірқазық” сөзінде 3 қатаң, 2үнді,2ұяң дыбыс бар ма? Иә Жоқ 5. Буынның 4 түрі бар ма? Иә Жоқ 6. Буынның саны дауыссыз дыбысқа байланысты бола ма? Иә Жоқ 7. “Аға сөзі ашық буын ба? Иә Жоқ

Сабақты бекіту: Тест сұрақтары Ия,жоқ –сызып тастаймыз 1. Өкпеден шыққан ауаның кедергімен шығуынан дауыссыз жасала ма? Иә Жоқ 2. Дауыссыз дыбыстар үн мен салдырдың қатысына қарай 3-ке бөліне ме? Иә Жоқ 3. б,в,г,ғ дыбыстары үнді дауыссызға жата ма? Иә Жоқ 4. ”Темірқазық” сөзінде 3 қатаң, 2үнді,2ұяң дыбыс бар ма? Иә Жоқ 5. Буынның 4 түрі бар ма? Иә Жоқ 6. Буынның саны дауыссыз дыбысқа байланысты бола ма? Иә Жоқ 7. “Аға сөзі ашық буын ба? Иә Жоқ

үн мен салдырдың қатысына қарай 3-ке бөліне ме? 3. б,в,г,ғ дыбыстары үнді дауыссызға жата ма? Иә 4. ”Темірқазық” сөзінде 3 қатаң, 2үнді,2ұяң дыбыс бар ма? Жоқ 5. Буынның 4 түрі бар ма? Жоқ 6. Буынның саны дауыссыз дыбысқа байланысты бола ма? Жоқ 7. «Аға» сөзі ашық буын ба? Иә

біліп кел Назар қойып тыңдағандарыңызға рахмет!