- Главная
- Разное
- Образование
- Спорт
- Естествознание
- Природоведение
- Религиоведение
- Французский язык
- Черчение
- Английский язык
- Астрономия
- Алгебра
- Биология
- География
- Геометрия
- Детские презентации
- Информатика
- История
- Литература
- Математика
- Музыка
- МХК
- Немецкий язык
- ОБЖ
- Обществознание
- Окружающий мир
- Педагогика
- Русский язык
- Технология
- Физика
- Философия
- Химия
- Шаблоны, фоны, картинки для презентаций
- Экология
- Экономика
Презентация, доклад на тему 7 кылаас. Саха литературата. Алампа Туохтан хоһооно
Содержание
- 1. 7 кылаас. Саха литературата. Алампа Туохтан хоһооно
- 2. Аан дойдуга төрөөн-үөскээн,Киhи буолан бэлиэ хаалларарым –Ити
- 3. Анемподист Иванович Софронов – Алампа- саха
- 4. Софроновтар дьиэ кэргэттэрэ. 1907с.Аҕата - Иван Корнилович.Убайдара:Василий, Роман.
- 5. Софроновтар сайылыктара - Куобах Буґарбыт Аччыктыыры амсайбытым,Ийэ
- 6. Софроновтар сайылык дьиэлэрэ
- 7. Слайд 7
- 8. Слайд 8
- 9. Софроновтар сайылык дьиэлэрэ
- 10. Алампа дьиэтэ Полевой уулусса 17.
- 11. Алампа маҥнайгы «Төрөөбүт дойду» хоhоонун 1912 с
- 12. Слайд 12
- 13. Слайд 13
- 14. Алампа кэргэнинээн Евдокия Константиновна Яковлевалыын.
- 15. Слайд 15
- 16. Слайд 16
- 17. А.И. Софронов Саха театрын салайааччытынан үлэлиир
- 18. А.Е.Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй, А.И.Софронов – Алампа, П.А.Ойуунускай 1923 с.
- 19. Слайд 19
- 20. А.И.Софронов 1924 с. ЯЦИК чилиэнинэн талыллар
- 21. А.И.Софронов бастакы кинигэлэрэ: «Дьадаҥы Даакып», «Олох дьэбэрэтэ», «Таптал», «Манчаары». 1924-1927 сс.
- 22. Слайд 22
- 23. Слайд 23
- 24. Слайд 24
- 25. Слайд 25
- 26. Драма диэн тугуй? Драма – уус-уран литература
- 27. «Олох икки өрүттээх: сырдык уонна хараҥа. «Хараҥа»
- 28. Норуот трагедията. (Уйбаан өлөр – абааhы буолар)
- 29. «Олох оонньуура» драма (1918-1921 сс.)Драма проблемата тугуй?Үйэтин
- 30. Дьэкиим оло5о…Хаайыы…5 сыл… (куолакал тыаhа уонна олоҥхо
- 31. Киhиэхэ ордук туох суолталаа5ый?1.Күн кыhал5ата дуу?2.Аньыы дуу?3.
- 32. Киhи уонна омук быhыытынан бэйэтин оло5ун уратытын
- 33. Слайд 33
- 34. Алампа Соппуруонап«Куоратчыт» кэпсээнэ (1924)
- 35. Слайд 35
- 36. А.И.Софронов – Алампа«Туохтан» хоhооно
- 37. БѳлѳхтѳрҮнэн Үлэ:1. Аат толкуйдааьына;Үгүс дьон ѳрѳгѳйѳ үрдээтин,Бар
- 38. Алампа ханнык ыар санаа5а ыга баттаппытый?Киьи туохтан санаата түьэрий?Саха суруйааччыларыттан кимнээх репрессия5а түбэспиттэрин билэ5итий?
- 39. Репрессия диэн тугуй?Репрессияламмыт суруйааччылар:
- 40. Акростих – хоhоон строкаларын инники буукубаларын аттардахха,
- 41. А – аат, айыл5а, алгыс, анал, ахтыл5ан,
- 42. «Алампалыы санаабытын сайа этэбит»Туохтан хомойобун ?–__________________________________________________Туохха эрэнэбин
- 43. Алампа киhи бэйэтин оло5ор тутуhар үс үгэс
- 44. Түмүк.Биhиги Алампа айымньыларыттан үгүс сүбэни ылар, аа5ар,
Аан дойдуга төрөөн-үөскээн,Киhи буолан бэлиэ хаалларарым –Ити айымньыларым буолаллар, ону сыа-сым курдук тутаннар, кэнэ5эски үөскуур ыччакка билиhиннэрэллэрэ буоллар, мин дьолум ол буолуо этэ…
Слайд 1«Алампалыы санаабытын
сайа этэбит»
9-11 кылаас үөрэнээччилэригэр библиотечнай уруок.
2011 сыл.
Слайд 2Аан дойдуга төрөөн-үөскээн,
Киhи буолан бэлиэ хаалларарым –
Ити айымньыларым буолаллар, ону сыа-сым
курдук тутаннар, кэнэ5эски үөскуур ыччакка билиhиннэрэллэрэ буоллар, мин дьолум ол буолуо этэ…
Алампа.
Алампа.
Слайд 3Анемподист Иванович Софронов – Алампа- саха литературатын тѳрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, поэт, прозаик, драматург,
«Чолбон», «Саха саната», «Якутский край» сурунаал редактора, саха театрын бастакы салайааччыта, «Долой за неграмотность!» общество салайааччыта… –
Слайд 5Софроновтар сайылыктара - Куобах Буґарбыт
Аччыктыыры амсайбытым,
Ийэ ньилбэгэр ньээкэлэммэтэҕим,
А5а тапталын амсайбатаҕым,
Сырдык үөрэххэ
сыстыбатаҕым,
Сылаас дьиэҕэ сыппатаҕым…
1924с.
Сылаас дьиэҕэ сыппатаҕым…
1924с.
Слайд 11Алампа маҥнайгы «Төрөөбүт дойду» хоhоонун 1912 с суруйбута.
Өлбүт киhи буор түгэ5эр
сытарын курдук,
Мин төрөөбүт аан ийэ дойдум
Халыҥ хаарынан
Саҥата суох сабыллан сытар…
Мин төрөөбүт аан ийэ дойдум
Халыҥ хаарынан
Саҥата суох сабыллан сытар…
Слайд 21А.И.Софронов бастакы кинигэлэрэ: «Дьадаҥы Даакып», «Олох дьэбэрэтэ», «Таптал», «Манчаары». 1924-1927 сс.
Слайд 26Драма диэн тугуй?
Драма – уус-уран литература көрүҥэ. Драма оло5у уус-ураннык
дьүhүйэр, уратыта – субу буола турар курдук геройдар кэпсэтиилэрин таҥыынан суруллар. Драма5а кэпсэтии (диалог) күүhүнэн дьон өйүн-санаатын, дьайыытын күүрсүүтэ (конфлига) көрдөрүллэр.
Көрүҥнэрэ: драма, комедия, трагедия.
Көрүҥнэрэ: драма, комедия, трагедия.
Слайд 27«Олох икки өрүттээх: сырдык уонна хараҥа. «Хараҥа» өттө көстүбэт. Олох ол
көстөр (сирэй) уонна көстүбэт (кэтэх) өттүн суруйааччы уобарас оҥорон,
быа курдук холбуу баайан таhаарыахтаах. Олох икки өттүн холбуу көрөн
суруйар бөлүhүөк киhи аҕыйах. Ол «аҕыйах» улуу суруйааччыларбытыттан биир бастакылара уонна баараҕайдара – Анемподист Иванович Соппуруонап буолар.
Алампа сахаҕа сууйуллубат суолтата, бастатан туран, литератураҕа
– реалистическай драманы, искусствоҕа – уус-уран драматическай театры
төрүттээн хаалларбыта буолар. Олох дириҥ утарсыытын хайдах баарынан кини курдук илэ чахчылаахтык ойуулаан көрдөрбүт сүдү талааннаах драматург сахаҕа кэлин үөскүү, төрүү илик.»
Баhылай Бырдьахаанап
быа курдук холбуу баайан таhаарыахтаах. Олох икки өттүн холбуу көрөн
суруйар бөлүhүөк киhи аҕыйах. Ол «аҕыйах» улуу суруйааччыларбытыттан биир бастакылара уонна баараҕайдара – Анемподист Иванович Соппуруонап буолар.
Алампа сахаҕа сууйуллубат суолтата, бастатан туран, литератураҕа
– реалистическай драманы, искусствоҕа – уус-уран драматическай театры
төрүттээн хаалларбыта буолар. Олох дириҥ утарсыытын хайдах баарынан кини курдук илэ чахчылаахтык ойуулаан көрдөрбүт сүдү талааннаах драматург сахаҕа кэлин үөскүү, төрүү илик.»
Баhылай Бырдьахаанап
Слайд 29«Олох оонньуура» драма (1918-1921 сс.)
Драма проблемата тугуй?
Үйэтин тухары бэйэтин ииттинэр эрэ
кыhалҕаттан үлэлээн-аhаан олорбут саха
Киhитэ аны көҥүл-босхо, баай-талым, күүлэй-көлдьүн олоҕор тардыhан барар…
Ол олоҕо барыта туохха тиэрдиэн түhээн да баттаппат. Ыйаах курдук барсан
иhэр. Атын суол суо5ун курдук…
Алампа сиэмэх үйэ саха оло5ор тастан киирбитин Уйбаан уобараhынан
ойуулаан көрдөрөр.
Киhитэ аны көҥүл-босхо, баай-талым, күүлэй-көлдьүн олоҕор тардыhан барар…
Ол олоҕо барыта туохха тиэрдиэн түhээн да баттаппат. Ыйаах курдук барсан
иhэр. Атын суол суо5ун курдук…
Алампа сиэмэх үйэ саха оло5ор тастан киирбитин Уйбаан уобараhынан
ойуулаан көрдөрөр.
Драма то5о «Олох оонньуура» диэн ааттаммытый?
- Киhи киhинэн (атын киhи дьыл5атынан ) оонньуур о.э. (Уйбаан – кууhума; Уйбаан – Дьэкиим икки ардыларыгар үөскүүр мөккүөр;
Киhи оло5унан (бэйэтинэн) оонньуур (Уйбаан уоран байар)
олох, төттөрү, киhинэн оонньуур (Уйбаан бэйэтигэр тиийинэр).
Слайд 30Дьэкиим оло5о…
Хаайыы…5 сыл… (куолакал тыаhа уонна олоҥхо ырыата булкуhа иhиллэр буолтарын)
Дүлүн
үрдүгэр со5отох бүк түhэн олорон, саҥата суох истэр: «Бу аата буолла5а – аан
дойду оло5ун. Сорох ытыыр, сорох өлөр… сорох оонньуур-көрүлүүр… Бары – олох оонньуурдара».
дойду оло5ун. Сорох ытыыр, сорох өлөр… сорох оонньуур-көрүлүүр… Бары – олох оонньуурдара».
Слайд 31Киhиэхэ ордук туох суолталаа5ый?
1.Күн кыhал5ата дуу?
2.Аньыы дуу?
3. Суобас дуу?
Күн кыhал5ата
Аньыы
(Аньыытаа5ар саата
улахан)
Саатынаа5ар суобас улахан
Суобас киhиэхэ – Танара.
Айымньы сүрүн идеята
Слайд 32Киhи уонна омук быhыытынан бэйэтин оло5ун уратытын билинэн кэлбит омук өйө
дириҥ уонна туохха да улаханнык бэринэ (кыайтара) охсубат, туруктаах (уйуктаах) буолар. Саха, аан дойду араллааннаах (дьалхааннаах) оло5ор ыкса кыттан, бэйэ бодотун тардынар үйэтэ дьэ кэлэн эрэр. Ону өтө билэн, инникитин хайдах дьаhанар-туттунар ордугун ырыта, көрдөрө сатаабыттара.
Слайд 37БѳлѳхтѳрҮнэн
Үлэ:
1. Аат толкуйдааьына;
Үгүс дьон ѳрѳгѳйѳ үрдээтин,
Бар дьон саргыта салалыннын,
Кэлэр олох
саргыланнын,
Кэлэр олох кэнчээрилэннин.
Алампа.
Кэлэр олох кэнчээрилэннин.
Алампа.
Слайд 38
Алампа ханнык ыар санаа5а ыга баттаппытый?
Киьи туохтан санаата түьэрий?
Саха суруйааччыларыттан кимнээх
репрессия5а түбэспиттэрин билэ5итий?
Слайд 40Акростих – хоhоон строкаларын инники буукубаларын аттардахха, тыл тахсар гына суруллубут
хоhоон. (25 сир.)
О лонхо уйгулаах сиригэр
Л онкунас куоластаах бухатыыр
О муннаах тапталга уйдаран
Х оhуун ыал бэрдэ аатырар.
О лонхо уйгулаах сиригэр
Л онкунас куоластаах бухатыыр
О муннаах тапталга уйдаран
Х оhуун ыал бэрдэ аатырар.
Слайд 41А – аат, айыл5а, алгыс, анал, ахтыл5ан, айылгы, айан, айхаллан, айыы,
алаhа, алыптаах, анда5ар, арчылаа, арылыйар, аhыныгас, ахсаабат….
Л – лыҥкынас, лоhуор, лиҥкинээ, лункур, лоскуй, лабаа, лагла5ар…
М – мааны, майгы, мандар, модун, моhол, мөрсүөн, мунчаарыы, муҥутуур, мындыр, мүччүргэн…
П – поэт, поэзия, прозаик…
Л – лыҥкынас, лоhуор, лиҥкинээ, лункур, лоскуй, лабаа, лагла5ар…
М – мааны, майгы, мандар, модун, моhол, мөрсүөн, мунчаарыы, муҥутуур, мындыр, мүччүргэн…
П – поэт, поэзия, прозаик…
Слайд 42«Алампалыы санаабытын сайа этэбит»
Туохтан хомойобун ?–
________________
_________________
_________________
Туохха эрэнэбин ? –
________________
________________
________________
Туохтан куттанабын?–
_______________________________
_____________________________
________________________________
________________________________
Мин
сэмэлиибин –
____________________________
____________________________
____________________________
____________________________
Мин ба5арабын –
____________________________ ____________________________
____________________________
_____________________________
Мин соhуйабын –
_____________________________ _____________________________ _____________________________ _____________________________
Мин биллим –
_____________________________
__________________________________________________________
____________________________
____________________________
____________________________
____________________________
Мин ба5арабын –
____________________________ ____________________________
____________________________
_____________________________
Мин соhуйабын –
_____________________________ _____________________________ _____________________________ _____________________________
Мин биллим –
_____________________________
__________________________________________________________
Слайд 43Алампа киhи бэйэтин оло5ор тутуhар үс үгэс баарын туhунан биллэрэн-үөрэтэн эппитэ.
Ол – Ба5а, Өй, Талаан.
Ба5а санаа киhи оло5ун салайар, ол эрээри Өйдөөх киhи олох биэрбитин сатаан туhанар, оттон ураты эрэ дьоҥҥо бэриллэр сатабыл – талаан. Талааннаах киhи ураты олохтоох, ураты дьоллоох.
Ба5а санаа киhи оло5ун салайар, ол эрээри Өйдөөх киhи олох биэрбитин сатаан туhанар, оттон ураты эрэ дьоҥҥо бэриллэр сатабыл – талаан. Талааннаах киhи ураты олохтоох, ураты дьоллоох.
Слайд 44Түмүк.
Биhиги Алампа айымньыларыттан үгүс сүбэни ылар, аа5ар, кини айар үлэтигэр, оло5ор
кыттыhар дьоллоохпут. Онон Алампа үйэлээх дьоло өссө да үйэлэргэ уhуу турдун.
