Слайд 1 Талантлы прозаик һәм драматург, үткен телле сатирик һәм юмор остасы,
ялкынлы публицист һәм әдәби тәнкыйтьче Фатих Әмирхан – татар әдәбиятының мактанычы һәм горурлыгы
(1886 – 1926)
Ибраһим Нуруллин
Слайд 2Фатих Әмирханның әтисе Мөхәммәтзариф хәзрәт Әмирхани
(1853-1921)
Слайд 3Ф.Әмирханның туу турында әтисе язган таныклыгы.
2 март, 1907 ел.
Слайд 4
Рус классын тәмамлау турында бирелгән таныклык. 1901 ел.
Слайд 5Ф.Әмирханның туган йорты.
Ф.Әмирхан укыган “Мөхәммәдия” мәдрәсәсе. Казан, 1882.
Слайд 6Ф.Әмирхан (уңнан икенче) дуслары белән Самарада. 1904.
Ф.Әмирхан туганнары белән. Беренче рәттә:
Сәгадәт, Разия һәм әнисе Рәбига Әмирхановалар; икенче рәттә: энесе Ибраһим һәм Фатих Әмирхан. 1906.
Слайд 7Ф.Әмирханның сөйгән кызы Шәмсениса Камалова-Акчурина (1886-1930). 1907 ел.
“Әл-ислах” гәзитенең беренче бите.
Ислах – үзгәртеп кору
Слайд 8“Әл-Ислах” редколлегиясе. Сулдан уңга: В.Бәхтияров,К.Бәкер Ф.Әмирхан,И.Әмирхан, Г.Тукай. 1908.
“Әл-ислах” гәзите урнашкан бина.
1908
Слайд 9 Ф.Әмирхан фикердәш дуслары белән. Утырганнар (сулдан уңга) : Г.Тукай,
Ф.Әмирхан; басканнар : Гафур һәм Каюм Коләхмәтовлар.1910.
Слайд 10Ф.Әмирханның Л.Н.Толстойга язган хатының
беренче бите. 1910.
Ф.Әмирхан җитәкләгән “Кояш” гәзите.
(1912-1918)
Слайд 11Ф.Әмирханның корреспондентлык билеты. 1923.
Слайд 12Ф.Әмирханның шәхси таныклык билеты. 1925.
Ф. Әмирханның гомеренең соңгы елларын (1923-1926) уздырган
йорты.
Слайд 13Ф. Әмирхан апасы Сәгадәтнең улы Зәкәрия белән Кырымда “Гастрия”
Шифаханәсен-дә. 1925.
Слайд 14 1926 нчы елның 9 нчы мартында вафат була.
Татар
зиратында Фатих Әмирхан кабере
Слайд 15Фатих Әмирханны иҗатка алып килгән алшартлар:
Әти – әнисенең дөньяви белем алуга
каршы булмаулары;
“Мөхәммәдиядәге” әдәби кичәләр,түгәрәкләр;
Газета һәм журналлар чыгару;
Аерым өйләрдә куелган спектакльләрдә роль-ләр башкару;
Көнчыгыш әдәбиятын өйрәнү;
- Рус классик язучылары иҗаты белән якыннан танышу.
Слайд 16Фатих Әмирхан – журналист һәм публицист
нче елда рәсми рәвештә
чыкмаган “Әлислах” гәзитенең мөхәррире.
1906 нчы ел – “Әлгасрелҗәдит” журналында “Париж коммунасы тарихы” исемле тәрҗемә мәкаләсе басыла.
1907 нче ел - Мәскәүдә “Тәрбиятел әтфаль» (балалар тәрбиясе» журналында сәркәтип.
“Ялт – йолт” сатирик журналында хезмәткәр.
1907 нче ел – “Әлислах” гәзите рәсми төстә чыга башлый. Фатих аның сәркәтибе һәм мөхәррире.
нче ел – “Кояш” гәзитенең җаваплы сәркәтибе.
1917 нче ел Октябрь инкыйлабыннан соң “Кызыл Армия”,”Эш”,”Татарстан”,”Татарстан хәбәрләре” гәзитләре белән хезмәттәшлек иткән.
Слайд 17Фатих Әмирхан – драматург.
1909 нчы ел – “Яшьләр” пьесасы. Төп герое
– Хөсәен бай һәм уллары – Газиз,Йосыф. Төп проблема – аталар һәм балалар арасындагы каршылык.
1914 нче ел – “Тигезсезләр” пьесасы. Төп герое – Рокыя һәм Сәлимә. Кеше бәхете мәсьәләсе күтәрелә.
Слайд 18 Фатих Әмирхан – проза остасы
Фатих Әмирханның беренче хикәясе-”Гарәфә кич төшемдә”
1907 нче ел. Төп герое - яңача уйлый башлаган шәкерт.
нче ел – “Бәйрәмнәр” хикәясе. Төп герой – сәүдәгәр Вәли,искелек тарафдары.
“Фәтхулла хәзрәт” сатирик повесте 1909 -1910 еллар.
нчы ел - “Татар кызы” нәсере.Төп герой – иреге чикләнгән Татар кызының җыелма образы.
1909 нчы ел – “Урталыкта” романы. Төп герой Хәсән Арсланов ике фикер арасында бәргәләнүче, үкенеп яшәүче кеше.
Слайд 19Фатих Әмирханның татар балалар әдәбиятында лаеклы үз урыны бар
Ф.Әмирхан – 1907
нче елда Мәскәүдә татар телендә балалар өчен махсус чыгарылган “Тәрбиятел - әтфаль “журналында эшли.
нче елда Г.Рафиков белән берлектә 1,2 нче сыйныфлар өчен “Ана теле” дәреслекләрен төзи.
Х. Андерсенның “Мәхәббәтсез үрдәк баласы “,Гөл агачы һәм әкәм – төкәм” әкиятләрен тәрҗемә итеп, ”Тәрбиятел - әтфаль “журналында бастыра.
Балалар өчен язылган “Нәҗип” ,”Ул үксез бала шул”,”Корбан”хикәяләрендә балаларның төрле халәтләрен сурәтли.
Слайд 20“Хәят” повесте 1909 нчы елда языла һәм басылып чыга.
Хәят – хатын
– кыз исеме.
Хәят - тормыш, яшәеш, тереклек.
Слайд 21Фатих Әмирхан иҗатының үзенчәлекләре
1.Барлык әсәрләрендә әдәп-әхлак мәсьәләләрен күтәрде.
2.Хатын-кыз образлары арасында урталыкта
торучылар юк. Алар я кадими (иске) тормыш белән изелгәннәр, я яңалыкка омтылып, русның һәм Европаның прогрессив идеяләрен үзләштергәннәр.
3.Геройлары көчле шәхесләр,үзләренең хаталарын вакытында таныйлар һәм нәтиҗә ясый беләләр.
Слайд 22Татарстан Республикасы Теләче районы Фатих Хөсни исемендәге Олы Мәтәскә урта мәктәбенең
татар теле һәм әдәбияты укытучысы Хәйртдинова Язилә Рәфхат кызы