Слайд 2Сабақтың мақсаты:
Ет және ет өнімдерінің сапа, таңба, орау және сақтау талаптарының
ерекшеліктерін оқып үйрену
Слайд 3
Еттің түрлері
Ет өнімдерін топтау
Еттің құндылығы
Еттің негізгі тіндері
Малдың ұшасын
мүшелеу
Етті таңбалау
Ет санаттары
Еттің сапасына талаптар және сақтау
Сабақтың жоспары
Слайд 4Ет малды сойып алғашқы өңдеуден кейін алынатын ұша және ұша бөлігі.
Ет
тамақтануда жоғары құндылығы бар өнім, ақуыз негізі
Слайд 5Проблемалық сұрақтар
Мейрамханаға сиыр ұшасы түсті, өнімді таңбасына, сыртқы түріне қарап анықтау.
Асханаға
шошқа еті әкелінді, сыртқы пішініне, таңбасына қарап қандай санатқа жататынын, жасынанықтау.
Мейрамханада «Үйлену тойы», қазағымыздың дәстүрлі тағамы «Ет» құдаларға, күйеу жігітке қалай жасалады....
Слайд 6Ет қандай шикізаттардан алынады?
Біздің елімізде қандай малдардың етінен тағамдар дайындалады?
Қандай малдың еттері негізгі емес?
Слайд 7Негізгі шикізаттар
Ірі қара мал, қой, шошқа
Қолданылады
Сиыр, қой, жылқы, шошқа
Негізгі еместер
Бұғы, түйе,
Слайд 9
Малдың жасына байланысты
Бұзау - 2 жетіден 3
айға дейін;
Жас төл – 3 айдан 3жылға дейін
Ірі қара мал(сиыр және өгіз) – 3жастан жоғары
Слайд 10
Термиялық күйіне бойынша етті
Жаңа сойылған – бұлшық ет температурасы 33-37 °С
тела животного,
Суытылған ет - температурасы 12-15 °С,
Салқындатылған ет — температурасы 4 –тен 0 °С
Тоңазытылған ет -8 °С
Слайд 12
Еттің химиялық құрамы
Ет:
су (55-85%),
Ақуыздар
(18-21%)
май (1,2—49 %)
экстрактивті заттар
(0,3-0,5
%)
Дәрумендер: В1,В2,В6,В12,РР,Н. А,Д,Е.
Минералды заттар:Са,Р,К,Ғе (0,8-1,3%)
Көмірсутегі (0,4-0,8)
Слайд 13Негізгі ет тіндері
Бұлшық ет – 60-70%,
Байланыстыру тіні –
9,7-12,4%.
Сүйектер – 17-35 %,
Майлар -
0,6 до 40%.
Шеміршек тіні
Қан
Слайд 14
Күйлілігі – бұлшық еттің дамуы, сыртындағы жиналған майы.
Шошқа етінің жасы, салмағы
есептеледі.
Слайд 15Жас мал, ересек - I , II санатқа.
I санатты сиыр
еті - бұлшық еті дамыған, майы мойынында, жайырынында, қабырғасында, санында жиналған.
II санат — бұлшық еті аз дамыған, май аз жиналған.
Слайд 16Қой, ешкі - ұсақ малдар І , II санттарға бөлінеді.
I санатты
ұсақ мал еті - бұлшық еті дамыған, майы белдемеде, жауырынында, қабырғасында, жамбас-санында жиналған.
II санат — бұлшық еті аз дамыған, май аз жиналған.
Слайд 17Шошқа еті – бұлшық етіне, салмағына, майының қалыңдығына қарай:
I санат- 53
- 72 кг, майының қалыңдығы (шпик) 1,5-3,5 см.
II санат – жас мал 34- 98 кг, шпик 1,5- 4 см
III санат- майлы шошқа ұшасы, шпик қалыңдығы 4,1 см
IV категории (кәсіптік өңдеу) —98 кг жоғары, шпик 1 - 4 см.
V санат — торай ұшасы салмағы 3- 6 кг.
Слайд 18Сиыр, шошқа, қой ұшаларын мүшелеу
Слайд 20Сиыр ұшасының төрттен бірі:
Артқы аяқ
Алдыңғы аяқ
Сиыр ұшасын жіліктеу
Слайд 23Қазақша қой етін жіліктеу
Ұшаны сүйекті бөлмей етімен жіліктейді
Рис. 2. Разделка баранины
по-казахски
1
2
3
4
6
8
7
13
5
9
10
12
11
Слайд 25Жылқы ұшасын қазақша мүшелеу
Жылқы еті қара түсті. Ұшасында 18 қабырға бар,
одан қазы айналдырылады. Қабырғалардың майын ауыстырмай дәлдеп алу қажет.
Химиялық құрамы:
Су- 75,3%
Ақуыз - 21,7% ..
Май - 2,5%
Көмірсутегі 0,5%
Слайд 26Жылқы бұлшық етіндегі көмірсутегінің мөлшері 1 %, гликоген етке тәтті дәм
береді. Жылқы майы ағзада тез қорытлады.
Рис. 3. Схема разделки конской туши
1
2
4
5
6
3
7
8
9
10
Слайд 27Жалпақ омыртқа
Жал
Қазы
қарта
Төстік
Жауырын
Жанбас
Жая
Мойын
Кәрі-жілік
Асықты-жілік
Слайд 28Етті белгілеу
Ет өнеркәсібінде ветеринарлық, тауартанулық сараптамадан өтілген еттерге белгі қойылады.
Белгі, таңба
- көк түсті, пішіні - сопақша немесе дөңгелек
Таңбаның ішіне- 3 қатар сандар жазылады:
1 қатар – елдің, областтың реттік саны,
2 қатар – ауданның, қаланың реттік саны,
3 қатар-- кәсіптік мекеменің реттік саны
Таңбаның жоғарғы жағына елдің аты, төмегі жағына — «Госветнадзор» жазылады.
Слайд 29717
713
01
Елдің реттік саны
Аудан, қала
Өнеркәсіп
«ҚР»
«Госветнадзор».
Таңба
Слайд 30Таңбалау
Сиыр ұшасы I санат – дөңгелек;
Сиыр ұшасы II санат – квадрат-шаршы;
Арық
сиыр ұшасы – үшбұрыш;
Бұқа ұшасы қосымша әріп - «Б».
Бұзау ұшасы - «Т».
Жас мал - «М»
«Балалар тағамы» - «Д»
Слайд 31Таңбаны
сиыр еті ұшасына 2 жерге – жауырын, жамбасқа қояды
Бұзау ұшасына
– 1 жерге жауырынына
Арық ірі қара малына – 1 жерге жауарынына қойылады.
Слайд 32 Шошқа етін белгілеу
I санат — бекон, дөңгелек таңба;
II санат
– етті жас мал — квадрат-шаршы;
III санат майлы — сопақша,
IV санат өндірістік өңдеуге арналған - үшбұрыш,
V санат — торай ұшасы — дөңгелек, артқы аяғында бирка дөңгелек таңбасы бар «М»
Ромбы таңбасы- стандартқа сай емес ұшаны
Слайд 33Еттің сапасы
Еттің сапасын –
технологиялық өңдеуі, балғындығы,
күйлілігі,
жасы,
малдың
түрі,
химиялық құрамы анықтайды
Слайд 35
Етті тасымалдау және сақтау
Ет ұшасын іліп қойып арнайы қоймаларда сақтайды
Ауаның ылғалдылығы
- 85-90%.
Суытылып сақтау – ірі мал 0 ден - 1,5°С 10-16 күн, ұсақ мал - 0 до - 2°С 10-12 күн.
Тоңазытылып етті сақтау - 18С-та
Сиыр 12 ай, -25С 18ай
Слайд 38Құда табақ
Күйеу табақ
Бас
Жанбас
Ортан-жілік
Омыртқа
Қазы
қарта
Асықты-жілік
қабырға
Төс
шұжық