Презентация, доклад на тему Роль Р. Фахреддина в воспитании учащихся

туган. Әтисе Фәхретдин Сәйфетдин улы шул авылның имамы булган. Ризаэтдин иң беренче сабакларын 5-6 яшьлек вакытында әнисе Мәһүбә абыстайдан алган. 1867 елның көзеннән 1868 елныңелның язына кадәр, җизнәсе Гыйльман Кәримигә ияреп барып, Чистай мәдрәсәсендәелның язына кадәр, җизнәсе Гыйльман Кәримигә ияреп барып, Чистай мәдрәсәсендә укыган. Гыйльман хәзрәт Миелның язына кадәр, җизнәсе Гыйльман Кәримигә ияреп барып, Чистай мәдрәсәсендә укыган. Гыйльман хәзрәт Миңлебайелның язына кадәр, җизнәсе Гыйльман Кәримигә ияреп барып, Чистай мәдрәсәсендә укыган. Гыйльман хәзрәт Миңлебай авылына имам итеп билгеләнү сәбәпле, Ризаэтдин башка елларда ерактагы Чистайга укырга бармаган, үзләренә якынрак Түбән Шәлчәле авылы мәдрәсәсенә 1869 елда барып, анда нигезле белем алган. Мәдрәсәнең югары сыйныфларына җиткәч, кечерәк сыйныф шәкертләренә үзе дә сабак укыта башлаган. 1889 елның язына хәтле ул Шәлчәле мәдрәсәсендә хәлфәлек итеп, шәкертләргә белем биргән.

Әдипнең тормыш юлы

көннәрен белсен һәм үз тарихы белән дус булсын» Ризаэддин бине Фахреддин

бала», «Тәрбияле ана», «Шәкертлек адабе» кебек дәреслекләре, шулай ук «Сәлимә, яки Гыйффәт», «Әсма, яки Гамәл вә җәза» кебек әдәби җәүһәрләре, «Асар» кебек тарихи хезмәтләре нәшер ителә. 1907 елга хәтле Ризаэтдин Фәхретдиннең барлыгы 29 исемдәге әдәби, тарихи, гыйльми педагогик, дини хезмәтләре һәм әсәрләре басылып чыккан. Шулай ук «Шура» журналында аның йөзләгән мәкаләләре дөнья күргән.

Россия һәм дөнья тарихының аерылгысыз өлеше булуын аңлату бурычы тарих һәм татар әдәбияты укытучыларының җитди бурычы. Бу бурычларны үтәүдә Ризаэддин Фәхреддиннең тарихи «мирасын» өйрәнү аеруча мөһим. «Асар», «Болгар вә Казан төрекләре», Адтын Урда ханнары», «Казан ханнары» әсәрләре безгә тирән мәгълүмат алырга, ачык күзаллау булдырырга мөмкинлек бирә.

Галимнең милли тарихыбызга керткән өлеше бәһасез. Идел һәм Урал буе төрки халыкларының гыйбрәтле тарихын тәфсилләп өйрәнүгә бөтен гомерен багышлаган һәм гаять зур көч куйган күренекле галим Ризаэддин бине Фәхреддиннең иҗаты, фәнни эзләнүләре һәм ачышлары халкыбызның тарихи-мәдәни мирасын саклау елында аеруча игътибарга, җентекләп өйрәнүгә лаек.

Ул: ”Гыйлемнән башка байлык,
байлыктан башка гыйлем булмас, ягъни, гыйлемсез милләт баемас вә алга китмәс,баемаган милләт гыйлем өйрәнә алмас”,- дип әйткән.
Аның: “Гыйлемнәренең файдасы чиксез”,- дигән сүзләре бүген дә актуаль яңгыраш таба.

зур урын тоткан шәхесләр бик күп. ЛХәкин алар арасында үзенең хезмәтләре белән Ризаэддин Фәхреддин аерым бер урын алып тора.Аның татар мәгарифен үстерү өлкәсендәге хезмәтләре әйтеп бетергесез мөһим.Ул үзенең эшчәнлеген һәм фәнни хезмәтләрен тулысынча туган халкының аң-белем дәрәҗәсен, әхлакый тәрбиясен күтәрү максатларына багышлый.
Р. Фәхреддин кеше тәрбияләүне һәм камилләштерүне үзенең төп максаты итеп саный. Хезмәтләрендә, милләтне белемле һәм һөнәрле итү белән бергә, әдәп-әхлак ягыннан тәрбияләүгә зур игътибар бирә. “Кеше булу өчен, - ди ул, - гыйлем белән күркәм холык кирәктер, һәм дә боларны бер-берләреннән аеру дөрес булмас.”Соңгы елларда аның мирасын өйрәнүгә игътибар аеруча артты.

ата-ана үз баласының эш сөючән, белемле, ихтирамлы, кешелекле, итәгатьле булуын тели. Алар үзләренең шәхси үрнәкләре белән балаларының мәхәббәтен яулый. Шуның өчен дә ата-аналарның үзләре белән тәрбия эшләре алып бару да бик кирәкле эш.
Р. Фәхреддин кешене кеше итеп күрсәтүче иң күркәм сыйфат булган гүзәл холыкны атый. Моңа ирешү өчен баланы бишектән үк тәрбияләргә кирәк дигән карашта тора һәм иң беренче ата-ананы тәрбияләүгә әһәмият бирә

вә бөтен милләт вә бөтен дөнья халкы өчен мактаныч.”

Галимнең кыз балаларга мөрәҗәгать итеп язган сүзләре дә гыйбрәтле “Холкы гүзәл булган кыз бала – бөтен гаиләсе өчен олуг байлык вә бәхеттер,... укыган вә холкын тәрбияләгән кыз – алтыннан да кыйммәтле вә энҗедән дә кадерле байлыктыр,... мондый кызлар карендәш-кабилә өчен генә түгел, бәлки бөтен милләт вә бөтен дөнья халкы өчен дә мактаныч булыр
Ризаэддин Фәхреддиннен әхлак гыйлеменә багышланган хезмәтләре аеруча зур кызыксыну уята. Анын кебек әхлак, тәрбия мәсьәләләренә игътибар биреп, бер-бер артлы китаплар чыгарган башка кеше бармы икән? Галимебезнең белем алу, әдәп, тәрбия, әхлакка багышланган хезмәтләре 100 гә якын (барлык иҗат иткән китапларының яртысы бу).

Бул син игелекле! Р. Фәхреддин

Р.Фәхреддин укучы балалар үз укытучыларының дәресләрен, нәсихәтләрен җаннары һәм тәннәре белән бирелеп тыңласын һәм аларны үзләрен тәрбияләр өчен барлыкка китерелгән затлар дип инансын дигән зур бурыч куя. Ә бу бурычны йомшак күңеллелеге белән мәрхәмәтен, сабырлыгы белән дикъкатен, белемнәре белән тырышлыгын эш кыйбласы иткән укытучылар гына үти алуын искәртеп куя.

“Тәрбияле ана”
Тәрбияле аналарның балалары күп вакытта яхшы вә тәрбияле буладыр. Бозык вә тәрбиясез аналарның балалары күп вакытта усал вә тәрбиясез буладыр. Тәрбияле аналар - бетмәс вә төкәнмәс хәзинәдер. Тәрбияле аналар - бу дөньяда олуг бәхет вә сәгадәттер.
      Бик ярлы булган өйләр эчендә тәрбияле ана булса - ул өй олуг байлардан саналыр. Бик бай булган өйләр дә, эчендә тәрбияле аналар булмаган сәбәпле, бик ярлы, фәкыйрь күренәләр.  
      Тәрбияле аналар үз балаларына гына ана булмыйча, бәлки мөселманнарның барчасына да хөрмәтле ана булалар.
      Аналарның хезмәтләре язып бетерерлек, тел белән сөйләп бәян кылырлык түгелдер. Алма, әфлисун, лимон агачларын карап үстергән бакчачыларны мактаган кебек, яхшы балалар үстергән, җитештергән аналарны да һәркем мактыйдыр.
      Тәрбияле аналар - дөньяның иң кадерле, иң хөрмәтле кешеләредер. Ахирәттә дә оҗмахның юлбашчылары булырлар.
Ризаэддин Фәхреддин

“Инсан булу өчен гыйлем һәм күркәм холык кирәктер.”
“Үзегезне яхшы исем берлә искә алырлык эшләр калдырырга тырышыгыз.”
“Бала чакта алынган тәрбияне соңыннан бөтен дөнья халкы үзгәртә алмас.”

“Сәламәтлек белән тынычлык- бик бөек нигъмәтләрдер, кадерен белегез.”

“Гүзәл холыклы кыз бала-бөтен гаиләсе өчен олуг байлык вә бәхеттер, вә бөтен милләт вә бөтен дөнья халкы өчен мактаныч.”
“Эшләрне кеше күрсен вә мактасын өчен түгел, бәлки файдасы булсын өчен эшләгез. Файдалы эш бүген булмаса, бервакыт күзгә күренер.”

илә чәчсәгез, киләчәктә файдалы җимешләрне дә үзегез җыярсыз”
Р.Фәхреддин.

”Нәсыйхәт”, ”Мәшһүр хатыннар” кебек тирән эчтәлекле, гаилә тәрбиясенә, аерым шәхесләргә багышланган дистәләгән китаплары унар, ундүртәр мәртәбә басылып, татар халкы рухи хәзинәсенең кыйммәтле асылташларна әверелә.

Ризаэддин Фәхреддин:
"Адәм баласы үзен-үзе
тәрбияләргә һәм камилләштерергә тиеш, буй җиткән һәр кеше үзен-үзе тәрбияли ала", - дип саный һәм аның күп кенә китаплары үз-үзеңне тәрбияләүдә ярдәм итү максатында язылганнар. Әлеге фикеренә ул үзе гомере буенча тугрылыклы булып кала һәм кешенең үзен-үзе тәрбияләүнең һәм камилләштерүнең гүзәл бер үрнәге булып тора. Нинди генә вазифа башкарса да һәм нинди генә фән тармаклары белән шөгыльләнсә дә, мәшһүр мәгърифәтче галимнең игътибарыннан уку-укыту һәм тәрбия-әхлак мәсьәләләре беркайчан да читтә калмый. Бу эше белән ул гомере буе шөгыльләнә һәм педагогика мәсьәләләренә багышлап, ул, 77 китап бастырып калдыра. Шуңа күрә дә инде, бөек галимебезнең милли педагогика өлкәсендәге хезмәтләре - хәтерләребездән һичкайчан җуелмас тирән эз калдырган. Аның бу эшчәнлеге тирән фәнни өйрәнүгә мохтаҗ.
 

үз карашын тудыру өчен үрнәк табу,шуннан соң аны файдаланудыр.
Р.Фәхреддин.
Уфада казыйлык вазифасын үтәгән чорда Р.Фәхреддин “Cәлимә яки гыйффәт”, “Әсма” повестьләрен иҗат итеп бастыра.Шул ук елларда галим үзенең “Асар” дип исемләнгән атаклы био-библиографик хезмәте өстендә актив эшли. “Асар” 1900 елдан алып 1908 елга кадәр Орынбурда 15 чыгарылыш булып басылып чыга.”Асар”ның беренче томы 483 бит тәшкил итә,666 шәхесне эченә ала,ә 572 биттән торган икенче томы 343 затны, ягъни барысы 1009 күренекле кешенең тормышын сурәтли.

кыйммәтле һәм кирәкле хәзинә.Яңа заман әдәбиятына нигез салучы,мәгърифәтче,татар мәдәнияте тарихын тикшерүне Шиһабетдин Мәрҗанидән соң дәвам итүчеләрнең берсе һәм, әйтергә кирәк , иң күренеклесе була.Аның әдәбиятка,мәдәният тарихына, педагогикага, тарихка, ислам мәдәниятенә кагылышлы 140 тан артык китабы басылып чыга.

III-191 б.

2.Мәшһүр мәгърифәтче-галим, педагог Ризаэддин Фәхреддин мирасын укыту-тәрбия процессында файдалану.-Казан:РИЦ “Школа”,2004. V- 167 б.

3. Р.Фәхреддин. Казан ханнары.-Казан: Татар.кит.нәшр.,1995.-189 б.

4. Р.Фәхреддин. Асар.-2 том.-Казан: Рухият, 2009.-304 б.