Презентация, доклад на тему Проект ученика Рыболовство якутов - мунха

Улэм то5оостоо5о: Былыыр-былыргыттан балык саха норуотун иитэн-аьатан кэлбитэ олоххо баар чахчы. Собо барахсан сэрии сут сылларыгар теьелеех киьи оло5ун сал5аабыта буолуой?Билигин да5аны собо барахсан саха сандалытын маанылаах аьа буолар.Куьунну мунха-саха биир себулуур

Слайд 1«Му²ха – т³рµт µгэспит»
«Айыы кы´ата» оскуола
5 кылаа´ын µ³рэнээччитэ
Иванов Влад

«Му²ха – т³рµт µгэспит»«Айыы кы´ата» оскуола5 кылаа´ын µ³рэнээччитэИванов Влад

Слайд 2 Улэм то5оостоо5о:
Былыыр-былыргыттан балык саха норуотун иитэн-аьатан

кэлбитэ олоххо баар чахчы. Собо барахсан сэрии сут сылларыгар теьелеех киьи оло5ун сал5аабыта буолуой?
Билигин да5аны собо барахсан саха сандалытын маанылаах аьа буолар.
Куьунну мунха-саха биир себулуур дьарыга.
Онон норуотум бу утуе угэьин туьунан билсиьэр санааттан «Мунха – саха норуотун угэьэ» диэн теманы таллым.
Улэм то5оостоо5о:   		Былыыр-былыргыттан балык саха норуотун иитэн-аьатан кэлбитэ олоххо баар чахчы. Собо барахсан

Слайд 3Улэм сыала:
Мунха – терут угэспит буоларын аныгы ыччакка

билиьиннэрии.
Соруктара:
Тема5а сыьыаннаах научнай улэни чинчийии;
Мунха сиэрин-туомун уерэтии;
Саха норуотун утуе угэстэрин уерэтии;
Мунха туьунан билэр дьонтон ыйыталаьыы;
Мунха5а сылдьыы.
Тумук оноруу.
Улэм сыала:   Мунха – терут угэспит буоларын аныгы ыччакка билиьиннэрии. Соруктара:Тема5а сыьыаннаах научнай улэни чинчийии;Мунха

Слайд 4Ебугэлэрбит былыр-былыргыттан
балыктыылларын туьунан
фольклор араас матырыйаал-
ларыгар сурулла сылдьар.

Ебугэлэрбит былыр-былыргыттан балыктыылларын туьунан фольклор араас матырыйаал-ларыгар сурулла сылдьар.

Слайд 5 Мунха –элбэх дьону тумэ тардар балыктааьын биир

улахан керунэ буолар. Бу тыл терутун ырыттахха, Э.К. Пекарскай (1959 с., т. 2, ст. 1632) суруйарынан «мууха», «монхо» диэн эбэнки тылыттан киирбит. Н.К. Антонов бу тылы туур омук тыла диэн быьаарбыт. Историческай докумуоннар кестерунэн, Саха сирэ нуучча государствотыгар холбоьуон инниттэн дьоно-сэргэтэ илимниир, мунхалыыр эбит. Ол аата мунха саха норуотун ебугэ са5аттан илдьэ кэлбит келуенэттэн келуенэ5э бэриллэн иьэр утуе угэьэ буолар.

Мунха – саха норуотун утуе угэьэ

Мунха –элбэх дьону тумэ тардар балыктааьын биир улахан керунэ буолар. Бу тыл терутун

Слайд 6 Курэх мунхата алтынньы ый бутуутуттэн са5аланан барар. Куел бутуннуу мууьунан бурулуннэ5инэ,

балык белехтеьер кэмигэр мунхалааьын са5аланар. Былыр хас да кун инниттэн мунха туьунан сурах чугас сытар нэьилиэктэргэ тар5анара. Уонунан, сууьунэн киьи мунха буолар сиригэр то5уоруьан кэлэллэрэ. Бэйэтэ туспа бырааьынньык курдук тэриллэн барара. Ырыа5а-тойукка, сууруугэ-кетуугэ курэхтэьэллэрэ.
Курэх мунхата алтынньы ый бутуутуттэн са5аланан барар. Куел бутуннуу мууьунан бурулуннэ5инэ, балык белехтеьер кэмигэр мунхалааьын са5аланар. Былыр

Слайд 7Курэх мунхата
– собону нырыылаан мунха барар сиригэр курэтэн илдьэн мунхалааьын.


Туона мунхата
– халын муус анныгар сытан, салгына аччаабыт собону сааскы кэмнэ мунхалааьын.

Курэх мунхата – собону нырыылаан мунха барар сиригэр курэтэн илдьэн мунхалааьын. Туона мунхата – халын муус анныгар

Слайд 8 Кини элбэх киьи холбоьон бултуур тэрилэ. Мунха – икки кынаттаах уонна

ортотугар конус быьыылаах сиэккэ меьееччуктээх. Меьееччугун мунха ийэтэ дииллэр. Диринэ 3 м, балык киирэр хайа5аьа 1,25 м буолуон сеп. Мунха устата араас, 25 миэтиртэн 500 миэтирэ5э дылы барар.
Былыр мунханы сиэли хатан онороллоро.
Мунха чаасьара: ийэ, кынат, ыт мас, хото5ос, таастыган, бэчимэ, айах, диэл.

Мунха балай эмэ уустук оноьуулаах.

Кини элбэх киьи холбоьон бултуур тэрилэ. Мунха – икки кынаттаах уонна ортотугар конус быьыылаах сиэккэ меьееччуктээх. Меьееччугун

Слайд 11Балыксыт сиэрэ-туома, угэстэрэ
Ебугэлэрбит балыктааьынна сиэри-туому тутуьаллара, элбэх утуе угэстэрдээхтэрэ. Сахалар куел

иччитин Туона баай, Куех Боллох тойон диэн ааттыыллара. Сиэри – туому тутуспакка, кэдэрги кэмэлдьилэннэххэ, Эбэни киртиттэххэ, уутун аймаатахха, иччилэри кэлэттэххэ Куех Боллох тойон киэр хайыьар.
Мунханы туьэриэх иннинэ эбэ иччититтэн кердеьен, саламалаах чэчири анньаллар, арыылаах алаадьынан, таба5ынан кундулууллэр, алгыс этиллэр. Оччо5уна хомуьуннаах тыллаах ытык алгысчыттар сиэри-туому тэрийэн, арчылаан, ал5аан Куех Боллох тойонтон кемус хатырыктаа5ыттан кердеен бэриьиннэрэллэрэ.
Куех далай иччитэ
Эьэм Куех Боллох тойон,
Суду Эбэ Хотун,
Утуе нэн, айыынан керуе,
Ыраас тыыннаа5ынан
Малааьын бе5етун онорон,
От-мас иччилэрин аьатан,
Аан дойду иччитигэр айах тутан,
Эйиэхэ дьол кердуур
Киирэр куммут буолла…
Балыксыт сиэрэ-туома, угэстэрэЕбугэлэрбит балыктааьынна сиэри-туому тутуьаллара, элбэх утуе угэстэрдээхтэрэ. Сахалар куел иччитин Туона баай, Куех Боллох тойон

Слайд 12 Уксугэр ер балыктаабыт кырдьа5ас киьи мунханы салайар. Балык ханан элбэ5ин куелу

кереет да эндэппэккэ билэр дьон эмиэ баар буолаллар уьу. Мунханы ханан туьэрэллэрин дириниттэн, уу салахайыттан, куел быьыытыттан быьаараллар. Биир эбэ5э 2-3 мунханы тэннэ туьэриэхтэрин сеп. Ол мунхаланар эбэ улаханыттан, теье балык баайдаа5ыттан тутулуктаах. Ол гынан баран мунхалааьынна бары кыттар дьон тэннэ, тэрээьиннээхтик улэлээтэхтэринэ, элбэх балыгы ылаллар диэн кэпсииллэр.

Оскуолабыт мунхатын тэрийэн ыытар
Нам улууьун
Хомустаах олохтоо5о
Новгородов Федор Иванович.

Уксугэр ер балыктаабыт кырдьа5ас киьи мунханы салайар. Балык ханан элбэ5ин куелу кереет да эндэппэккэ билэр дьон эмиэ

Слайд 13 Бу утуе угэс аныгы да кэмнэ суппэккэ бэриллэн иьэрэ хай5аллаах быьыы-майгы

буолар.
Быйыл мин «Айыы кыьата» оскуола5а уерэнэ киирдим. Нам Хомустаа5ар биьиги оскуола учууталлара, уерэнээччилэрэ, тереппуттэр сырыттыбыт.
Бу мин мунха5а бастакы сылдьыым. Манна сылдьан мин элбэ5и биллим, мунхалыыры себулээтим.
Бу утуе угэс аныгы да кэмнэ суппэккэ бэриллэн иьэрэ хай5аллаах быьыы-майгы буолар.		Быйыл мин «Айыы кыьата» оскуола5а уерэнэ

Слайд 14Мунхалааьын
тугэннэрэ

Мунхалааьынтугэннэрэ

Слайд 15ТУМУК
Мунха - саха норуотун ебугэ са5аттан илдьэ кэлбит утуе угэьэ аныгы

да кэмнэ суолтатын сутэрбэт.
Балыксыт сиэрин –туомун, угэстэрин кытта билистим.
Нам Хомустаа5ар мунха5а сылдьаммын хайдах мунханан бултуулларын кердум, элбэ5и биллим.
Бу билиим-керуум уол о5о буоларым быьыытынан, олохпор туьалаах буолуо дии саныыбын.
Балык саппааьын эспэккэ сиэрдээхтик мунхалаан, айыл5абытын, эбэлэрбитин киртиппэккэ кэлэр келуенэ5э тиэрдии – бу саха киьитин ытык иэьэ.
ТУМУКМунха - саха норуотун ебугэ са5аттан илдьэ кэлбит утуе угэьэ аныгы да кэмнэ суолтатын сутэрбэт. Балыксыт сиэрин

Слайд 16ТУЬАНЫЛЛЫБЫТ ЛИТЕРАТУРА:
 
1 .Васильева М.С. Утум – Дь.: Бичик, 2007. – 224

с.
Кононова Т.С. Саха терут итэ5элигэр сугуруйуу сиэрдэрэ-туомнара: Саха норуотун терут культуратын уерэтиигэ кеме матырыйааллар. – Чурапчы, 1992. – 32с.
И.Г.Федоров, П.К.Васильева. Бичик.2015. Ебугэбит оло5о-дьаьа5а.
ТУЬАНЫЛЛЫБЫТ ЛИТЕРАТУРА: 1 .Васильева М.С. Утум – Дь.: Бичик, 2007. – 224 с.Кононова Т.С. Саха терут итэ5элигэр сугуруйуу

Что такое shareslide.ru?

Это сайт презентаций, где можно хранить и обмениваться своими презентациями, докладами, проектами, шаблонами в формате PowerPoint с другими пользователями. Мы помогаем школьникам, студентам, учителям, преподавателям хранить и обмениваться учебными материалами.


Для правообладателей

Яндекс.Метрика

Обратная связь

Email: Нажмите что бы посмотреть