Презентация, доклад Дьулуур оскуолата Проект ученика

Алена
Салайааччы
Иванова Светлана Романовна



2010

ситиьии.
Соруктара:
1.Мординовтар олохторун сиьилии уерэтии.
2. «Дьулуур оскуолатын кэрчиктэрэ
- тереппуттэрэ;
тереебут-улааппыт сирдэрэ;
бииргэ тереебут ини-биилэр;
оскуола5а уерэнии;
уерэхтээх дьон.
3. «Дьулуур оскуолатын ситиьиилэрэ:
- Николай Егорович Мординов-талбыт талааннаах, улахан суруйааччы;
- Авксентий Егорович Мординов-улахан учуонай, суду талаан, ахсаабат
эрчим;
-Трофим Егорович Мординов-улууьун кэскилин тустэспит учуутал.
4. «Дьулуур оскуолатын» туьаайыыларын оноруу.
5. «Дьулуур оскуолатын» иитиллээччилэр тус олохторугар туьаналларын
ситиьэргэ улэлэьии.

Хоптолоох алааьыгар дьаданы ыалтан ус ини-бии Мординовтар тереен, улаатан, уерэнэн, улэьит дьон буолан, дьонно-норуокка биллэр саха саарыннара буолан тахсыбыттара.
Кинилэр бэйэлэрин дьулуурдарынан, тулуурдарынан, уерэххэ, улэ5э ба5аларынан элбэ5и ситиспиттэрэ, норуокка туьалаабыттара биьиэхэ холобур буолар.
Биьиги кинилэр олорон ааспыт олохторун уерэтэн билэрбит, кинилэр олохторун оскуолатын бэйэбит олохпутугар туьанарбыт ытык иэспит.
Ол иьин мин дакылааппын «Дьулуур оскуолата» диэн ааттаатым.

сыллаахха. Баай ыаллар хамначчыттара холбоспуттар.Иккиэн уйэлэрин тухары олус эйэ5эс, сайа5ас, аЬыныык, о5омсох дьон эбиттэр.
Дьогуэрдээн кыЬынын баайдарга куЬунун мас мастаан, от тиэйэн, ойбон алларан, суэЬу аЬатан тахсара.Оттон сайынын куруэ-хаЬаа тутуутугар,от бурдук улэтигэр тубугурэр. Бэрт мэлтэх тацастаах эрээри, тоцмутун дьон сэхтэ5унэ: «Эр бэрдэ киЬиттэн тыал-тымныы быа-кымньыы устата тэйэн биэрэр», - диир уЬу.
Ийэлэрэ Сэдуэччуйэ баай ыал хотонун кэрэрэ, бурдуктарын илии суорунатыгар тардара, бэйэтин дьиэтин-уотун, о5олорун кэрэрэ.
Ийэлээх а5а иккиэн муца-таца суох, бэрт сэргэхтик улэлии сылдьалларын сэбулуур дьоннор этилэр. Кинилэри дьон барыта кэлэр ыччаттаах ыал буолуохтара, ол иЬин киэц кэ5устээх, учугэй майгылаах барахсаттар диэн сыаналыыллара.

Дьэгуэрдээх Сэдуэччуйэ мэлдьи «До5оор!» диэн эйэ5эстик ыцырсар, дьиц ытыктаЬыы сыЬыаннаах дьон эбиттэр. Кинилэр хаЬан да5аны этиЬэ, уэхсэ, кыыЬырса, атын дьону мэ5уттэ сылдьыбаттар эбит. Хайалара эмэ ал5аЬаата5ына, биирдэрэ ону этэн биэрэр. Оччо5о: «Ээ, эмиэ оннук эбит дуу!» - диэн кэнэ туЬэр идэлээхтэрэ.

тухары бииргэ холбооттоон кэбиспит быЬыылаа5а мин ийэлээх а5абын. Оччо дуона да суохха уэрунньэн буоланнар, кыракый бала5аннарыгар сотору-сотору туох эмэ уэруу киирэн кэлэрэ. Ол уксэ а5ам тугу эмэ бултаата5ына», - диэн ахтар Трофим Егорович.

Дьэгуэрдээн хас да хоно оттуу киирэн баран, кус элэрдэ5унэ эбэтэр балыктаата5ына, дьонун уэрдэ охсоору киэЬэтигэр тэннэн тахсар идэлээ5э.

«БиЬиги дьоммут хоп-сип кэпсэтиини, атын дьону холуннарыыны ис дууЬаларыттан абааЬы кэрэллэрэ. О5олор да ортолугар иирсиини, уцсууну-харсыыны букатын сэбулээбэт этилэр.

Ол сабыдыала биЬиэхэ улаханнык ицпит быЬыылаах», - диэн бэлиэтиир Трофим Егорович.

Аллараа Амма тойотторо бэйэлэрин Хоптолоох уонна Буор Дьиэ диэн чиэски сирдэрин Уус Амманы биэрбиттэр. Ол сирдэри Уус Амма баЬылыктара Мординовтар эЬэлээх а5аларыгар анаабыттар.
Мординовтар дьонноро революция кэнниттэн ыла хамначчыт буолартан сыыйа уурайан, бэйэлэрин бэйэлэрэ кэрунэн, кыстык уонна сайылык тэринэн олорбуттар. Кыстыктара Амма эрус урдугэр Хоптолоох диэн хочо са5атыгар эруЬу енейе турбут. Ерус унуоргу эттугэр айыл5а соруйан оцорбутун курдук 3 км кэрицэ усталаах урдук, кэрэ хайалар тураллар. Онтон илин уЬугун Талкы хайата дииллэр.
СССР художниктарын академиятын член-корреспондена, народнай художник А.Н.Осипов: «Маннык кэрэ кэстуулээх утуе айыл5алаах сир Саха сиригэр суох», - диир.

а5алара хайаан да улахан ейдеех киЬи буолан, маннык учугэй сиргэ
дьиэ тутунна5а диэбит.

Мординовтар сайылыктара Хоптолоохтон ус анар биэрэстэлээх Буор Дьиэ диэн алааска билигин да турар.Алаас 200 метр кэринэ усталаах, суусчэкэ метр кэтиттээх. Ол тулата – тыа. Онно кыракый, ол эрээри хаЬан да уолбат келуйэлээх, бурдук сонуогун о5ото уонна уЬаайба киирэллэр. Буор Дьиэ алааЬы эргийэ Хотолдьу,Сарайдаах, Уеттээх, Тенуттэ диэн сэниэ ыаллар олорор улахан алаастара иилээн сыталлар. Алаас хоту эттэ дьэдьэннээх, моонньо5онноох, отонноох тыалаах. Онон Мординовтар сир аЬын дэлэччи сиэн улааппыттар.

Авксентий уонна Трофим биэстии сыл быысаЬан, балтылара Татьяна 1916 сыллаахха тэрээбуттэрэ. Авксентий 7 саастаа5ыттан от охсубута. Оту кыайан хотуппакка, охсубут сирэ туран хаалара. Ону а5ата сацата суох кэлэн хат охсон кээЬэрэ. Икки улахан Мординов тус-туспа охсооччулар эбит. Николай кыара5ас тэлиилээх эрээри, тургэн тургэнник сапсыйбахтыыр. Оттон Авксентий киэцник далайталаан, холкутук охсон сабырытар. Трофим 6-7 сааЬыттан ейуе таЬар, уончатыттан оттоЬор,эмиэ итиччэтиттэн,а5ата хара5ынан сатаан кербет буолан, саанан бултуур буолбут. Татьяна – ийэ кемелеЬееччутэ.Мординовтар бары бэрт кыраларыттан айыл5аны абылатан таптыыр, балыктыыры,кустууру себулуур дьон эбиттэр.
Кинилэр дьонноро о5олорун туЬана сатаан буолбакка,улэ5э уерэтээри улэлэтэллэр эбит. Ол туЬунан Трофим Егорович: «Отууга хоннохпутуна, а5ам эрдэ туран, биир омур5аны улэлээн тахсан баран, санарбытын уум быыьынан истэбин: «Оо, бу киЬи тугун наара суо5ай? Аныаха диэри сытта5а уЬу!»Мин кулбутунэн олоро туЬэбин. Онтон балтараа омур5ан кэринэ улэлээбитим кэннэ а5ам этэр: «Хата,до5оор,балыктаан дуу, кустаан дуу кербеккун да?»

Бииргэ тереебут ини-биилэр

учуутала улахан уолу, Николайы, керен баран, а5аларыгар: «Бу уол олох сэргэх сирэйдээх-харахтаах эбит, уерэххэ а5ал»,-диэбит. Ону а5ата нэккэ суулаан о5ус сыар5атыгар тиэйэн Чычымах оскуолатыгар илдьэн пенсионна (интернакка) туттарбыт. Орто уолу Авксентийы эбэлээх эЬэтэ оскуола5а биэримээри гыммыттар.
Ону уол сылдьан эрэ аа5ар, суруйан буолан хаалбыт уонна оскуола5а ыыппат буоллаххытына турбаппын диэн бууннаан оронуттан ус кун ендейбетех. Ону тулуйумуна, кырдьа5астар уерэххэ биэрбиттэр.
Ус Мординов уьуон 9 биэрэстэлээх сиртэн сатыы суурэн уэрэммиттэр. Биллэн турар, тонуу-хатыы, илиини-ата5ы, муннуну-кулгаа5ы иЬэлитии, аччыктааЬын диэн аахсыллыбат этэ. Ол да гыннар биирдэ да5аны уруокка хойутаабат, биир да куну кетуппэт ,ереебет этилэр. Ити улугэр ыраах сиртэн сылдьан уерэнэр Мординовтарга дьулуурдаах, тулуурдаах буолуу оскуолатынан буолбута чуолкай.

Оскуола5а уерэнии

Икки улахан Николай уонна Авксентий Мординовтар отутус сыллардаахха Москва5а баран урдук уерэ5и ылбыттара. Оттон Трофим Дьокуускайга
учуутал уерэ5ин бутэрбитэ.

Ини-бии Мординовтар уерэхтээх дьон

лауреата, 1934 сылтан ССРС суруйааччыларын союЬун чилиэнэ Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа Таатта Амматыгар тохсунньу 6 кунугэр 1906 сыллаахха дьадьацы тыа ыалын кэргэнигэр тэрээбутэ.
Николай Мординов Чычымахха, Черкееххе уерэнэн, салгыы Дьокуускайга учуутал техникумугар киирэн 1928 сыллаахха бутэрбитэ.
Ай, улэлээ дьиэбит курдук айыл5алаах, талба Амма ерус кытыытыгар тереен-уэскээн, о5о эрдэ5иттэн остуоруйаны, эгэлгэ сэЬэни истэн, уус тыл абыланар эрдэттэн ылларбыта. О5о сылдьан ыпсаран-хопсорон кэпсиирин, остуоруйалыыры сатыыра. Ол да иЬин бастакы ыйымньыларын суурбэЬис сыллардаахха айбыта. 1927 сыллаахха «Чолбон» сурунаалга «Ийэ» диэн хоЬоону айбыта бэчээттэммитэ. Ити учуутал техникумугар уэрэнэр кэмигэр тэлэннээх ыччаттары кытта бииргэ уэрэммит сыллара этэ

О5о эрдэ5иттэн ревкомца ,ыччат хаЬыатыгар улэлээбит, айар-суруйар ба5алаах Николай Мординовы Москва5а ыытаннар, государственнай университет тыл уонна литература салаатын 1931 сыллаахха бутэрэн кэлбитэ. Ол кэмтэн ыла оло5ун тиЬэх куннэригэр диэри айар улэ урдук дабааннарынан айаннаабыта.
Амма Аччыгыйа дэгиттэр талбыт талааннаах, бэдэн суруйааччы.

- 1937 с., «Ситим быстыыта» - 1937 с., «КиЬи» - 1938 с., «До5оттор» - 1947 с., «Алдьархай» - 1966 с., «СэЬэннэр, кэпсээннэр» - 1986 с., онтон да атын, хоЬоон, кэпсээн, сэЬэн, ахтыы кинигэлэрин суруйбута.
Сааскы кэм» (1944 с.) романа саха литературатыгар иккис бэдэц айымньы. «Сааскы кэм» саха норуотун ааспыт ыарахан оло5ун, революция сабыдыалын уЬуктан, сааскы кэмцэ – сайдыыга кэлбитин кэрдэрэр.Эпопея роман-саха норуотун энциклопедията. Роман саха литературатын-киэн туттуута. Нуучча, украина, чех, венгр тылынан тылбаастаммыта.

1934 сыллаахха атырдьах ыйыгар Н.Е.Мординов П.А.Ойуунускайдыын Москва5а советскай суруйааччылар бутун союзтаа5ы бастакы съезтэригэр Саха сириттэн делегат быЬыытыана кыттыбыттара. Кини советскай литературатын а5атын М.Горькайы кытта илии тутуспута, кэпсэппитэ.

Амма Аччыгыйа нуучча классиктарыттан Лермонтовтан- «БиЬиги бириэмэбит геройа», Л.Толстойтан «Анна Каренина», М.Горькайтан «Кыыс уонна элуу», Короленкоттан «Макаар туулэ» уо.д.а. айымньылары сахалыы тылбаастаан, аа5ааччылар биЬирэбиллэрин ылбыта.

бырабылыанньатын солбуйааччы председателинэн хаста да быыбардаммыта.
Кини ССРС Верховнай Советын уонна РСФСР Верховнай Советын депутаттарынан быыбардаммыта. ССРС суруйааччыларын бары съезтэрин делегата.
Н.Е.Мординов айымньылаах улэтэ урдуктук сыаналаммыта. Улэ КыЬыл знамята, икки «Бочуот Знага», «Норуоттар до5ордоЬуулара» орденынан, элбэх мэтээллэринэн, бочуотунай грамоталарынан на5араадаламмыта.
1966 сыллаахха киниэхэ Саха АССР Народнай суруйааччытын урдук аата инэриллибитэ.

кэргэнигэр торообутэ. Тороппуттэрэ олох уорэ5э суох, о5олорун хайаан да уэрэттэрэр ба5алаах дьон этилэр. Бу о5олор уэрэхтэнэн сайдан эрэ учугэй дьон буолуохтарын бэркэ эйдууллэрэ.
То5ус сааЬыгар Эксуэнтэйи Чычымах начальнай оскуолатыгар уэрэттэрэ биэрбиттэрэ. Ол кэнниттэн Чэркээх сэттэ кылаастаах оскуолатыгар ыыппыттара.
Авксентий Егорович уэрэххэ олус дьо5урдаа5а. Хайаан да учуутал буолар ба5алаа5а. Ол санаатын олоххо киллэрээри Дьокуускайга учуутал идэтигэр уэрэнээри аттаммыта. Ити 1927 сыллаахха этэ. Ус сыл устата учуутал техникумугар уэрэммитэ. Уэрэнэр сылларыгар комсомол соруда5ынан «Эдэр бассабыык» хаЬыат эппиэттиир секретарынан улэлээбитэ.
Учуутал техникумун бутэрбит актыыбынай комсомолеЬы ЫБСЛКС обкома В.И.Ленин аатынан Москватаа5ы государственнай пединститутка уэрэххэ ыытар.
Бу институт 111 куурсуттан Москватаа5ы историко-филосовскай институтка кэспутэ. Ити институту 1934 сыллаахха ситиЬиилээхтик бутэрбитэ уонна марксизмы-ленинизмы уэрэтэр преподаватель идэтин ылбыта.

комитетын соруда5ынан Москва5а уэрэнэр сылларыгар Московскай уобаласка, Хотугу Кавказ кыраайыгар ыччаты коммунистическай тыыцца иитиигэ улэлээбитэ. 1934 сыллаахха алтынньы 8 кунугэр Дьокуускайга реальнай училище дьиэтигэр 57 студеннаах, 12 преподавателлээх Саха сиригэр бастакы урдук уэрэх оскуолата – педагогическай институт улэтин са5алаабыта. Оччотоо5у кэмцэ улэтин са5алаабыт преподавателлэртэн Авксентий Егорович 60-ча сыл устата уунэр кэлуэнэни уэрэхтээЬиццэ кууЬун харыстаабакка улэлээбитэ.

1940 сыллаахха «В.И.Ленин пролетариат диктатуратын кэмигэр национальнай культура туЬунан» диэн улэнэн кандидатскай диссертация оцорон кэмускээбитэ, философскай наука кандидата буолбута. ССРС Наукаларын Академиятын философия5а институтун учуонай советын мунньа5ар 1952 сыллаахха «ССРС норуоттарын социалистическай ис хоЬоонноох уонна национальнай формалаах Советскай культуралара» диэн тема5а философскай наука докторын диссертациятын ситиЬиилээхтик кэмускээбитэ. Бу научнай улэ 1959 сыллаахха Госполитиздательство5а туспа кинигэнэн тахсыбыта. Учуонай бу улэтэ советскай философскай наука элбэх нациялаах норуоттар культуралара сайдар тэруттэрин уэрэтэллэригэр боччумнаах кылаат быЬыытынан сыаналанар.

сыаналанан 1955 сыллаахха профессор аатын ылбыта. Профессор А.Е.Мординов Саха государственнай университета аЬылларыгар, итиэннэ аЬыллан бастакы хардыылары оцороругар улахан эцэлээх. 1956 с. университет туэрт факультеттаа5а. Икки наука доктора уонна суурбэ икки кандидаттара улэлииллэрэ.
1932-1934 сыллардаахха история, география, айыл5а уэрэ5ин учебниктарын сахалыы сацардан, саха оскуолатыгар оччотоо5у кэмцэ элбэт-суппэт утуэлээх.
Нуучча улуу суруйааччыларын Чеховы, Короленконы, Шолоховы тылбаастаталаабыта. Итини таЬынан кини бэртээхэй редактор.

А.Е.Мординов уЬулуччу талааннаах лектор, пропагандист.

сыллаахха «Урдук оскуола туйгуна» бэлиэнэн на5араадаламмыта.
Профессор Мординов эр сыллаах айымньылаах научнай. Педагогическай, общественнай, о.д.а. улэлэрэ, дойдутун, бар дьонун туЬугар угус утуэтэ урдуктук сыаналанан икки тэгул «Улэ КыЬыл Знамята» уонна «Бочуот Знага» орденнарынан, элбэх мэтээллэринэн, грамоталарынан, РСФСР уонна Саха АССР Урдуку Сэбиэтин Бочуотунай грамоталарынан иккитэ на5араадаламмыта. Итиэннэ РСФСР наукаларын утуэлээх деятелин бочуоттаах аата ицэриллибитэ.
А.Е.Мординов 1993 сыл сэтинньи 1 кунугэр Ытык-Куэлгэ, П.А.Ойуунускай тэрээбутэ 100 сылын бэлиэтиир уэруулээх кэмцэ, эмискэ ба5айы кун сириттэн барбыта. Алтынньы 31 кунугэр кини ус тэгул тыл эппит, дакылаат оцорбут. Мунньах кэмигэр киниэхэ СР Президенин ыйаа5ынан П.А.Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэ анаммытын бар дьон истэн суЬуэхтэригэр туран суду киЬилэрин э5эрдэлээбиттэрэ. Авксентий Егорович уэрбутэ, долгуйбута. Бар дьонун иннигэр сугуруйбутэ.

соломмут суол чэрин таба уктээн, киэц аартыгы таба тайаныы киЬиэхэ эрэ барытыгар кыаллыбат суол. Ол курдук кыра Трофим убайдара уэрэммит оскуолаларыгар Чычымахха 9 сааЬын туолан баран, мацнайгы кылааска уэрэнэ киирбитэ. Оччолорго эргэ былаас эстэн, саца олох сацардыы тэриллэн эрэр кэмигэр оскуола аайы интернат аЬылла охсон биэрбэтэ5э. Кыра Трофим биир кэстээх Хоптолоо5уттан сылдьан уэрэ5ин са5алаабыта.Биллэн турар, кыра киЬиэхэ сарсыарда, киэЬээ биир кэс сири сууруунэн айаннааЬын ыарахаттардаах буолбута. Ол курдук икки хас сыл ыарытыйан, уэрэнэн кэрэ-кэрэ, тохтотолуурга куЬэллибитэ.
«Тэрдус-бэЬис кылааска уэрэнэр сылларбар улахан дьону уэрэхтээЬиццэ Тэцуттэ алаас ыалларын сыЬыараннар, ликбез оскуолатын аЬан учуутал оцорбуттара»,-диэн кэпсиир.

Дьэ ити курдук кунуЬун бэйэтэ уэрэнэн, киэЬээтин уэрэ5э суох дьону аа5арга-суруйарга уэрэтэн, кун аайы иккилии кэстээх сири сууруунэн айаннаан, Чычымах 6 кылаастаах оскуолатын 1933 сыллаахха сааьыгар бутэрбитэ.
1933 сыллаахха Чычымах оскуолатын бутэрэн баран, уэрэнэ диэн куоракка киирбитим. Мин педтехникумна киирэр ба5алаахпын. Ону убайым Николай Егорович сепсеспет.

аны оскуола директорынан улэм са5аланна. Онон улэбин убаахтаах со5ус са5алаата5ым буолуо.
Ити кэмцэ Союз урдунэн учууталларга аттестация барбыта. Мин улэбин да, уэрэтэрбин да, общественнай улэбин да сирбэтэхтэрэ.

1942 с куоракка сайын уорэх туттарса киирбитэ. Учуутал институтугар киирэр экзаменнары учугэйдик туттараат, тоЬо да сэрии бара турдар 1942-43сс. уорэх дьылыгар инникигэ дьулуурдаах, уунэр-сайдар ба5алаах оччотоо5у олох сэмэй,итиэннэ хоьуун ыччаттарыныын, бииргэ студент буолан,билии киэн аартыгар уктэммитэ. Ыам ыйын бутуутэ 1943с. Дьокуускай куорат байыаннай комиссириятын бэрэбиэккэтин тутан, медецинскай керууну ааспыта. Трофим Егорович бастакы пароходунан Советскай Армия кэккэтигэр сулууспалыы барбыта.
Ахсынньы 1945 сылыгар сулууспалыыр чааьыттан демобилизацияланан, туоЬугэр Албан Аат 3 степэнэ ордены, «Хорсунун иьин», «Бутапешт куораты ылыы иЬин» мэтээллэри анньынан кэлэн соЬуппута да, уордубутэ да.

тутарга Ытык-Куолгэ ананан завуЬунан кэлбитэ.Оройуонна со5отох орто уорэ5и биэрэр оскуола буолан улэтэ-хамнаЬа олус эппиэттээх этэ. Уерэх оройуонна5ы салаатын инспекторынан, кэлин сэбиэдиссэйинэн оро таЬааран улэлэппиттэрэ. Ити дуоЬунастарга 6 сыл кэринэ улэлээбитэ.
Харбалаах оскуолата бары оттунэн суЬуо5э турбутугар бастакы директор Т.Е.Мординов утуолээх.
Кини педагогическай улэтин 1987 сыллаахха 18№-дээх СПТУ-га завуЬунан улэлии олорон тумуктээбитэ.
Кини учууталлыыр сылыгар куннээ5и улэтинэн мунурдаммакка хаста да оройуон сэбиэтин депутатынан,ССКП райкомун чилиэнинэн, ус тогул районнаа5ы совет исполкомун чилчэнинэн,икки тогул Райком бюротун чилиэнинэн быыбарданан улэлээбитэ.Улуус кырдьа5ас олохтоохторо кинини халбаннаабат лектор,пропагандист быЬыытынан урдуктук сыаналыыллар.

улэтэ урдуктук сыаналанан Саха Республикатын утуолээх учуутала, Таатта улууЬун утуолээх гражданинын ааттара инэриллибиттэрэ.
Екатерина Максимовналыын 1947 с. ыал буолбуттара. Иккиэн биир идэлээх,биир оскуола5а улэлиир буоланнар улэлэрин-хамнастарын онно соп тубэЬиннэрэнаттараныллара эбитэ буолуо.
5 о5ону торотон, иитэн, уорэттэрэн ыал онортообуттара. Билигин кинилэр холобурдарын о5олоро батыьаллар.

уерэнии,
улэни таптааьын

Бултааьын

Спордунан дьарыктаныы

Бэйэ-бэйэни керсуу,
кемелесуьуу

Бириэмэни таба туьаныы

Инники сыалы-соругу
ситиьэргэ улэлээьин

Кинигэни аа5ыы

Кыьаллан, ба5аран уерэнии

Норуот тылынан уус-уран
айымньытын таптааьын

Оонньуу

кылааьын уерэнээччитэбин.
- Уерэхпэр туйгуммун.
- Шахмат куруьуогар дьарыктанабын.
«Эдэр физик» куруьуокка сылдьабын.
- Музыкальнай оскуола5а ункуу
кылааьыгар уерэнэбин.
-Себулуур уруогум-математика,
английскай тыл, технология.
Себулуур дьарыгым-шахмат, ункуу,
ас астааьына.
Себулуур аьым-фрукталар, бурдук ас.
Себулуур передачам- «Большая
разница.
Себулуур енум- феолетовай, ара5ас.
-Себулуур ырыаьытым-Ый Кыыьа,
Максим.

«Сыл бастын спортсмена» аат
2007.
1. Сочи.Россия чемпионата.
2. Новосибирскай. Норуоттар икки ард. кур- 3 м.
2008.
1.Москва. «Moscow open» Норуоттар икки ард. кур.
2. Новосибирскай. Норуоттар икки ард. кур-3 м.
3. Владивосток. Дальнай Восток чемп-1м
4. Улууска 10 бастын спортсмен
2009
Москва
2. Обнинск. Норуоттар икки ард. кур- 1 м
3. Самара. Улахан дьон курэхт.
4. Москва. Чехов куорат. Команд. Курэхт.
5. Италия. Фермо куорат. «Чемпиона Европы»
6. Турция. Анталия куорат. «Чемпионат Мира»
7. Улууска 10 бастын спортсмен

миэстэтин булунар, сайдыылаах, айар-тутар киьи буолуохтаах

Уерэнээччи олоххо сыала:

омук
культуратын
билии

Бэйэни сайыннарыы

ирдэнэри оноро сатааьын.
-Доруобуйаны харыстаныы.
-Элбэх курэхтэьиилэргэ кыттыы.
-Омук тылын чинэтэн уерэтии.
-Эбии уерэхтэргэ дьарыктаныы.
-Кыьаллан уерэнии.

киьи быьыытынан утуе хаачыстыбаларын, айан хаалларбыт кэрэ образтарын холобур оностон , кэрэ5э-утуе5э тардыстаххытына чел куттаах, сахабыт норуотун угэьин, сиэрин-туомун тутуьар, уерэхтээх, улэьит, тереебут дойдугутугар туьалаах дьон буолуоххут .

Кинилэр олорбут олохторо-
«Дьулуур оскуолата» -
биьиги холобур оностор оскуолабыт.