Презентация, доклад на тему Тукай

татар халкының шагыйре дип әйтү генә җитми.
Тукай – ул үз заманында ук үзбәк халкы арасында билгеле һәм танылган шагыйрь.

мулла
семьясында туа.
Әтисе – Мөхәмәтгариф,
әнисе – Мәмдүдә.

Кырлай → Уральск → Уфа
→ Казан.

Кырлайдагы гомере

Габдулла Тукай бу авылда крестьян тормышы белән ныклап таныша. Авыл халкының кайгы – хәсрәтен, шатлык өметләрен күреп усә.

«Бу Кырлай авылы минем дөньяга иң элек күзем ачылган урыным»,- ди Тукай.

шәһәрендәге гомере (1895-1907)

Уральск шәһәрендә Тукайның унике ел гомере уза. Ул монда «Мотыйгыйя» мәдрәсәсендә белем ала, рус әдәбияты белән таныша, Пушкин, Лермонтов шигырьләре белән, Гоголь повестьлары белән кызыксына.
Уральскида өч классны башлангыч рус мәктәбен тәмамлый.
Беренче шигырьләрен һәм иҗат эшләрен бастыра. 1907 елда «Мәдрәсәдән чыккан шәкертләр ни диләр» дигән шигырь язып чыгара.

Нәкъ менә шул елларда Тукай иҗатында социаль сатира көчәя.

(«Ял-Йолт», «Аң» журналлары)
Галиәскәр Камал б/н бергәлектә.

1910 елны «Шәрык» клубында халык әдәбияты
дигән лекция укый.
Г. Тукай балалар өчендә мәктәп мәдрәсәләр өчен
төзелгэн дәреслек хрестоматиясе төзи. Китапның
исеме «Мәктэптә милли әдәбият дәресләре».

әсәрләренең тематикасы

Туган тел Һәм туган илгә мәхәббәт темасы («Туган тел», «Туган авыл», «Бишек җыры», «Бәйрәм бүген»);
Туган - як табигате һәм ел фасылларына карата;
Кош – кортлар, хайваннар турында («Шаян песи», «Безнең гаилә», «Гали белән кәҗә», «Ялкау малай»);
Аң – белем тематикасы («Сабыйга»);
Хезмәт темасы («Кызыклы шәкерт», «Эшкә өндәу»);
Әдәп, әхлак темасы.

алымнар:

җансыз әйберләрне җанландыру,
бәхәс-әңгәмә,
дөньяны хыял аша кабул итү,
театрлаштыру.

Туган тел

И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!
Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.

Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән,
Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән.

И туган тел, һәрвакытта ярдәмең берлән синең
Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем.

И туган тел! Синдә булган иң элек кылган догам:
Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, ходам!

ноктада тора»
Г. Ибраһимов бәясе (1910 елда)

«Тукай газиз телебезгә шактый нык
нигез салып куйды»
Сәгыйть Сүнчәләй (1923)

Гали Рәхим (1913)

«Аны халык бик яшьләй үз шагыйре итеп таныды»
Фатих Әмирхан (1913)

теләгән имеш. Ул чак бу теләк үтәлми кала. Безнең көннәрдә шагыйрьнең нияте тормышка аша: шигърият дигән гүзәл дөньяда Тукай меңләгән бала үстерә!
Шәүкәт Галиев

түгел, бәлки бөтен Россия иде. Россияне чиксез сөйгэнлеген ул күп әсәрләрендә җырлады.
Тукай чын мәгънәсендә гүзәл сүз остасы иде.
Сабит Моканов, казах язучысы

Әкрен-әкрен югарыга үрләп бара…»
Габдулла Тукай

начарлана.
Г. Тукайны дуслары Троцкига кымыз
эчәргә барырга өмдиләр.
1912 елның 14 апрелендә Самарага
килеп җитә һәм поезд б/н Уфага
юнәлә.
18 апрельдә Г.Тукай поезд б/н Петербургка
китә.
1912 елда Өчиле авылында «Авылда авырып яту»
шигырен яза.

Тукай образы

Сәнгатебез күкләрендә кояшыбыз,
аебыз, җиһанга күренерлек Тукаебыз.
Илдар Юзиев

Гатауллин «Тукай Казанына»
Мостай Кәрим «Тукайга»

танып белергә
булыша.
Сәнгатьнең төп төрләре – музыка,
рәсем сәнгате, сынлы сәнгать,
скульптура, театр, кино, радио,
телеэкран һ.б.

маршын иҗат итә.
Фәрит Яруллин (1914-1943
«Шүрәле балетын» яза
Алмаз Монасыйпов «симфоник поэмасы»

лауреат бирелгән.
Г.Тукай исемендәге дәүләт фелармониясенең җыр һәм бию ансамбле.

уйнап торган нурларың бар
Бу нурларда шатлык һәм моң, сагыш һәм зар.

Татар халкы йөрәгенең ярасы син
Ил алдында ил күзенең карасы син
Туган илнең ташларына хисең белән
Халык белән мәңгелеккә барасың син.

Ял иткәндә ятып укыйм кичтән сине
Тору белән алып укыйм иртән сине
Куңелләрдә озак еллар, озак еллар
Гөмер буе йөрәгемдә йөртәм сине.

Үлсәң дә син, исмең калды мәңгелеккә
Һәр татарга юл суздың син гомерлеккә
Һәйкәлеңнән синең эзләр суынмасын
Кабереңдә чәчәк гомере өзелмәсен.