Презентация, доклад на тему М.Мақатаев Аққулар ұйықтағанда поэмасы

Пән:Қазақ әдебиеті

Сабақтың тақырыбы:

“Аққулар ұйықтағанда” поэмасын ашық меңгерту.

ә) дамытушылығы: Мұқағалидан алған білімдерін дамыта отырып, оның осы поэмадан басқа
еңбектерін қарап оқуға төселдіру, дағдыландыру.

б) тәрбиелілігі: Оқушыларды ақынды қадірлеуге, аққуды атпауға, адамгершілікке, экологиялық тәрбиеге, ізденімпаздыққа, іскерлікке, шапшаңдыққа, табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

баға беріп, ой-пікірлерін жазған әріптестерінің пікірі, кітап көрмесі, өлеңіне жазылған әндері, жинақтары, компьютер.

Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, биология, ән

бөлу.

3 минут ойларын жазу

ақын М.Мақатаев Алматы облысы, Райымбек ауданына қарасты Қарасаз аулында 1931 жылы
9 ақпанда дүниеге келген. Балалық шағы сұрапыл соғыс жылдарына тұстас келді.
Мұқағали – жыр еліне ауыз әдебиетінің мөлдірінен сусындап, ұлы Абайдың тереңіне бойлап, өзіне дейінгі ақындарды пір тұтып, орыс пен европа, шығыс әдебиетінен тәлім алып келген ақын. Оқырман ақынның кез-келген өлеңін бейтарап, салқын оқи алмайды.
Маған бір оқырман: “Өлеңі бір басқа, өзі бір басқаақындар көбейіп кетті” дегені бар. Ал, Мұқағали сынды ақын жайлы бұлай айтуға ешкімнің де ары бармас еді. Өйткені әр өлеңінің әр жолынан, әрбір ұйқасы көзіңді бірден қаймықтырып аштырмайтын айнаға шағылысқан сәуледей шындық жарқырайды. Бұл кітаптағы проза тілімен жазылған әрбір үзік сырдан да сол ақын мұқағалидың Хантәңірінің шыңындағы кіреуке түспеген қардай жан ниеті, Шалкөденің сайына асып-тасып аңғал құлаған бұлақтай сайран сезімі бірден жүрегіңді баурап алады – деп Фариза Оңғарсынова.

Мұқағали Мақатаев

алған деп ойлаймын... Жыр шашуы түгесілмесін, іргеміз бүтін, еліміз еңселі болсын! Құдай жастарымызға ғұмыр, қарттарымызға иман берсін!

оттылау жас жеткіншек жеткенде мақтанбасқа бола ма?
Әбділдә Тәжібаев
“Қазақ әдебиеті” газеті
1960, 18 наурыз

“Егер бір кездерде менің өмірім, шығармашылығым әлдекімнің көңілін аударса, оларға былай дер едім: - менің қымбатты достарым! Егер сіздер шынымен менің өмірбаянымды, шығармашылығымды зерттемек болсаңдар, онда мен не жазсам, соның бәрін түгел оқып шығуды ұмытпағайсыздар.Мені өз өлеңдерімнен бөліп қарамауларыңызды өтінем. Естеріңізде болсын, менің өлеңім жеке тұрғанда түк те емес. Біріктіріп қарағанда ол поэма іспетті. Басы және аяғы бар. Ол кейде күлімдеген, кейде түңілген жанымның құдды дауылындай... Жанымның мұңы мен қуанышы, бәрі осында. Солар басқа жүректерге өз сәулесін түсіруге тиіс деп ойлаймын”.
Сөз жоқ, Мұқағали шығармалары оқушының жүрегіне сәуле түсіреді. Себебі ақын туған жерін, туған халқын, ана тілін жанындай сүйді. Оның кез-келген шығармаларынан жердің, елдің биік рухы сезіледі. Өздеріңе талдауға ұсынылып отырған “Аққулар ұйықтағанда” поэмасын тебіренбей оқу мүмкін емес.
Ендеше поэманы қарап, оқиық.

Әріптестерінің пікірлері

Өлең жазған әндері

Жинақтары

Тәжібаев

“Мұқағали мөлдірліктен, тазалықтан биік адамгершіліктен тұратын еді” – Лашын Әзімжанова

“Жұмыр жердің қай түкпіріне барсақ та Мұқағали алдымыздан шығатын болады” – Оразақын Асқар.

“Мұқағали поэмасының ең асылы, ең білігі деп мен “Моцарт жан азасы”, “Аққулар ұйықтағанда” деген екі дүниені айтамын. Бұлар алтын ішіндегі меруерттей сәуле шашатын ұлы дүниелер - Т.Молдағалиев.

“Қазақ жырларының аспандағы аз ғана жұлдыздардың арасынан сенің жұлдызынды біз оңай танушы едік. Сенің жұлдызың ең шұғылалы, ең мейірімді жұлдыз” – Т.Молдағалиев.

Мұқағали дүние салды. Бізді айқай – шуымен, жігіттік ыстық буымен бізді алаңдата беретін Мұқағали дүниеден өтіп бізге ақындығын, мөлдір поэзиясын қалдырды - Ә. Тәжібаев.

Саржайлау
Бақыт туралы жыр
Жетісу
Солдат арманы
Аңса, жаным
Есіңе мені алғайсың
Тоқта, ботам
Арулар
Жол саяхатшылар маршы
Талдықорған, әнім менің
Мен сені сағынғанда
Сөнбейді, әже, шырағың
Ұнатамын мен сені

(1970)

Өмір-өзен (1979)

Бәсіре (1981)

Соғады жүрек (1982)

Шолпан (1984)

Жылап қайттым өмірдің бауырынан(1994)

Қош махаббат (1988)

Аққудың қанатынан жаралған жыр
(2001)

4 томдық шығармалар жинағы (2001)

)

ашатын деталь көріністер бар ма?

3-топшама
Табиғаттағы тыныштық салтанатын тағы қай көріністерден байқаймыз?

Суреттеңіз

Жетісудың табиғаты

жерін табыңыз.

3-топшама
Аққудың жарасты, әдемі әрекеттерін табыңыз.

4-топшама
Оқ тигеннен кейінгі жаралы аққудың жанталасуын тауып оқыңыз

Аққудың әсемдігі

Зерттеңіз

сыйғызған детальды көрсетіңіз

2-топшама
Ақынның көріктеуіш сөздерді (эпитетті) қолдану шеберлігін табыңыз

3-топшама
Метафора немесе метафоралық тіркесті табыңыз

4-топшама
Поэмадан кейіптеуді табыңыз

Әдебиет теориясымен

жасап,
Тым құрыса саусағыңды қанаттың ба?
деген жылқышының сөзінде қандай мән бар?

аққу” , “Жетімкөлдің аққулары” , “ Ана-мерген” , “Бала-аққу-ана” т.б. тақырыптарына өлең жазайық.

эссе жазайық.

Ой қозғау

А) “…Апыр-ай, бұл кім болды, таңсәріде...”

Ә) “Жалғыз ұлдан артық па, жалған бәрі!”

Б) “Жетімкөл”

“Аққулар ақ айдынды қалдыр да, тартты кеп ана отырған жағалауға” деген тұсқа дейін жаттайсыңдар.
Сосын біз өзекті идеяны дәйектеуге бағытталған аққу, қоршаған орта көркемдігін айқындайтын сөз қолданыстарын тауып, оқимыз.Енді ананың сұлулықты түсіне отырып, аққуға қиянат жасауға қалай барғанын соны осы поэмадан табыңдар.
Ана неге аққуды атпақ боп,бұл шешімге келу оған оңай түсті ме?
Теріс ниетпен көлге барған анада қандай сезімдер өрістеді.
Аққуды ату кезіндегі ана әрекетіне баға берейік
Құсты құлатқаннан кейінгі ана өкініші қалай бейнеленген ?
Бала өмірін көрген кездегі ана қасіреті қалай көрсетілген?

Үйге тапсырма