Презентация, доклад на тему Дьикти дьыл5алаах саллаат. Проект ученика

кылааһын үөрэнээччитэ
Филиппова Валя
Салайааччылар: Иванова Светлана Романовна
Филиппов Владислав Иванович

биhигиттэн ыраатан иhэллэр. Бу сэрии биhиги дойдубут хас биирдии ыалыгар бэйэтин суолун-ииhин хаалларбыта. Ол ааспыт кытаанах кэмнэргэ саа тутан ийэ дойдутун көмүскээбит, тыылга ыарахан үлэҕэ үлэлээбит эhэлэрбитин-эбэлэрбитин өйдүүр, умнубат биhиги ытык иэспит буолар.

эhэм бу сэриигэ хаhан хайдах сылдьыбытын чинчийэн-үөрэтэн билии.
Чинчийии соруга:
1. 2-с аан дойду-Аҕа дойду сэриитин туһунан кылгастык сырдатыы;
2. Саха Сирин Булуу оройуонуттан Аҕа дойду сэриитигэр кыттан Советскай Союз Геройун аатын ылбыт саха буойуннарын туһунан аhаҕас источниктартан үөрэтии;
3. Хос эhэм Филиппов Григорий Николаевич Аҕа дойду улуу сэриитин фроннарыгар кыттыбыт кэмнэрин чинчийии-үөрэтии;
4. Хос эһэм сэрии кэннинээҕи олоҕун билии.

Хос эһэм туһунан үөрэтиигэ кырдьаҕас аймахтарым кэпсээннэрин, интернеткэ http://www.obd-memorial.ru диэн аадырыстаах сайт дааннайдарын тутуннум.

с. балаҕан ыйын 2 кунугэр диэри салҕанан барбыта. Манна барыта уопсайа 1 млрд. 700 мөл. тахса нэhилиэнньэлээх 62 государство кыттыбыта.
Германия СССР-га 1941 с. бэс ыйын 22 кунугэр сэриинэн киирбитэ, уонна 1945 с. ыам ыйын 9 кунугэр СССР кыайыытынан тумуктэммитэ. Бу сэрии Аҕа дойду улуу сэриитэ диэн ааттаммыта.
Саха сириттэн Аҕа дойду сэриитигэр барыта
65 385 киhи ынырыллан барбыта. Бу барбыт дьонтон 32 466 киhи Сахатын Cиригэр эргиллэн кэлбитэ, 24 киhи Советскай Союз геройун урдук аатын ылбыттара.
Саха Сирин Бүлүү оройуонуттан 3 киhи Советскай Союз геройа буолбуттара.

Дьокуускай куорат
Орджоникидзе уулуссатыгар
Советскай Союз геройа
Кондаков Н.А.
аналлаах памятник
арыллыбыта.

3 Күүлэт нэһилиэгэр төрөөбүт.

Саха сириттэн барыта 17179 киһи
барбыт. Иркутскай уобаласка улэ фронугар сылдьыбыт. Онтон
Доруобуйата мөлтөөн 1942 с. саас дойдутугар эргиллэн кэлбит.

Иккиhин 1943 с. бэс ыйыгар ынырыллан сэриилэhэр армияҕа
барар. Сулууспалаабыт чааһа: 2-с Белорусскай фронт 19-с
гвардейскай стрелковай Руднянскай дивизия састаабыгар баар 61-с
гвардейскай стрелковай полк.

Манна кини Белоруссия сиригэр Витебск куораты босхолуур
сыаллаах «Витебская наступательная операция» диэн 1944 с.
тохсунньуга са5аламмыт кимэн киириигэ кыттар. Кинилэри утары
фон Боденхаузен 12-с танковай дивизията турбут.

көрдөрдө. Филиппов Григорий Николаевич 1916 с.т., Бүлүү оройуонуттан ынырыллыбыт, 19-с гв.стр.дивизияҕа сулууспалаабыт. 1944 с. олунньу 4 кунугэр өлбүт.

стр. Руднянскай дивизия 61-с гв.стр.полкатын төннүбэт сүтүктэрин испииhэгэ бэриллэр. 25 нүөмэринэн Филиппов Григорий Николаевич сурулла сылдьар, 1944 с. олунньу 4 кунугэр өлбүт, көмүллүбүт сирэ Белоруссия Боришино дэриэбинэтэ. Аймахтарын аатыгар ийэтэ Марина Николаевна суруллубут, ийэтин аадырыhа ЯАССР, Булуу оройуона, 3 Күүлэт колхоhа.

оҕолоругар кэпсээбиттэриттэн манныгы чуолкайдаан биллим. Кимэн киирии кэмигэр командирын бирикээһин толорон, инники киирэн өстөөх таанкатын гранатанан быраҕан гусеницатын алдьаппыт. Ол кэмнэ тохтообут танкаттан тахсан ытыалаан ыараханнык бааһырдыбыттар. Улахан бааһы төбөтүгэр ылбыт, буулдьа хаҥас хараҕын аннынан киирэн уҥа кулгааҕын аннынан тахсыбыт, уонна көхсүнэн уҥа агдатын курдары ыппыттар, илиитин эмиэ бааһырдыбыттар.
Салгыы кимэн киирии кэмигэр быраата Григорьев Прокопий Васильевич тубэһэ туһэн снаряд түспүт хаспаҕар соһон кэбиспит уонна өлбүт дии санаан салгыы атаакаҕа барбыт. Кэлин дьонугар инньэ диэн суруйбут.
Кыргыһыы бүппүтүн кэннэ өйө суох сытарын санитаркалар таһаарбыттар.
Бу бааһырыытыгар кинини өлбүт диэн испииһэккэ киллэрбиттэр, дьонугар ийэ дойду иһин кыргыһыыга геройдуу өллө диэн биллэрии ыыппыттар.

кэлбит. Хаҥас хараҕын оннугар таас харах олордубуттар. Кинини өлбүтүн туһунан биллэриитэ кэлбитин иһин бары өлбүтүнэн ааҕа сылдьыбыттар.
Бииргэ төрөөбүт быраатын кытта тоҕо тус-туһунан араспаанньалааҕын чуолкайдаатым. Кини төрөппүттэригэр оҕо турбат эбит, бары кыраларыгар өлөн иһэллэр эбит. Ол иһин хос эһэм төрөөбүтүн кытта атын ыалга ииттэрэ биэрбиттэр. Иитэ ылбыт дьоно бэйэлэрин араспаанньаларын биэрбиттэр, аҕатын аатын эмиэ уларыппыттар. Бу иитэ биэрбиттэрин кэннэ дьоно икки уоллаах-кыыс оҕоломмуттар. Ол быраата Григорьев Прокопий Васильевич сэрии толоонугар ыараханнык бааһыран сыттаҕына тубэһэ кэлэн снаряд дьааматыгар соһон кэбиспит.

төрөппуттэр.

Дойдутугар колхозка, совхозка улэлээбит. Сэриигэ ылбыт баастара дьайан 1976 с. өлбүт.

«Хорсунун иһин» мэтээлинэн на5араадаламмыт. Бу лиискэ көстөрүнэн кини 1944 с. кулун тутар 5 кунугэр бааһырбыт диэн.
Бу инники дааннайдары кытта сөп тубэспэт. 61-с гв.стр.полк төннүбэт сүтүктэрин испииһэгэр олунньу 4 к. өлбүт (бааһырбыт) диэн сылдьар. Бу испииһэк хабар кэмэ 1943 с. ахсынньы 24 к. - 1944 с. олунньу 18 к.
Уонна бу испииһэккэ Саха сириттэн сылдьар 4 саллаат өлбүтүн туһунан киирбит. Кинилэр Уус-Маайа, Алдан, Ньурба уонна Бүлүү оройуоннарыттан сэриигэ ыҥырыллыбыттар эбит.
Балартан биирдэстэрэ Николаев Константин Семенович, Ньурба оройуона, чахчы бу кэмнэ өлбүтүн туһунан дьонтон биллибит. Онон бу наградной лиискэ сыыһа суруйбут буолуохтарын сөп.

Геройун үрдүк аатын ылбыттар;

2. Хос эһэм Филиппов Григорий Николаевич фроҥҥа икки төгүл ынырылла сылдьыбыт. 1941 с. Иркутскайга үлэ фронугар сылдьыбыт. 1943 с. сэрии фронугар барбыт. Иккис Белорусскай фроҥҥа Белоруссияны, Витебск куораты босхолуур кыргыһыыга сэриилэспит.

3. 1945 с. саас ыарахан бааһырыы кэнниттэн хаҥас хараҕа суох буолан дойдутугар эргиллэн кэлбит. Сэрии кэннэ ыал буолан 8 оҕону төрөппүт, колхозка, совхозка улэлээбит, сэриигэ ылбыт баастара дьайан 1976 с. өлбүт. «Аҕа дойду сэриитэ» II степеннээх орденнаах, «Хорсунун иһин» медаллаах, сэрии, үлэ ветерана.

ыйыгар Белоруссияҕа Брест куоракка сылдьыбытым. 70 сыл анараа өттүгэр 1944 с. олунньу ыйга мин хос эһэм Белоруссияны босхолуур иһин кыргыһыыга сэриилэспитэ.
Кинилэр биһиги бүгүҥҥү эйэлээх олохпут туһугар олохторун харыстаабакка кыргыспыттара.